Focus Ligeti+ : Concertgebouw Brugge huldigt Ligeti

Sen Hea Ha / Wahyu Een flinke schok ging door de nieuwemuziekwereld toen op 12 juni dit jaar de Hongaars-Oostenrijkse componist György Ligeti overleed. Niet echt onverwacht, maar toch. Voor velen is Ligeti dé belangrijkste componist van de tweede helft van de twintigste eeuw. Met werken als het ‘Requiem’, zijn meesterlijke ‘Vioolconcert’ of zijn bizarre opera ‘Le Grand Macabre’ heeft Ligeti muziekgeschiedenis geschreven. Met Focus Ligeti+ brengt het Brugse Concertgebouw dit weekend een eerste hommage aan Ligeti.

György Ligeti (1923-2006) is een van de weinige avant-gardecomponiscen die kan rekenen op ruime publicke belangstelling. Zijn werk zou wellicht minder bekend zijn geweest, ware het niet dat Stanley Kubrick – zonder diens toestemming weliswaar – drie composities van hem gebruikte voor zijn film ‘2001 : A Space Odyssey‘ (1968) : Requiem (1963-65), Lux Aeterna (1966) en Atmosphères (1961). Het zorgde alvast voor de internationale doorbraak. Later volgden nog Lontano (in ‘The Shining‘ (1980)) en ‘Musica Ricercata’ (in Kubricks laatse, ‘Eyes Wide Shut‘ (1999)). Ligeti was geen “filmcomponist”, maar de manier waarop Kubrick met zijn muziek werkte, beïnvloedde de evolutie van de filmmuziek grondig en ingrijpend.

Het Concertgebouw wil de komende seizoenen een blik werpen op het veelzijdige en indrukwekkende oeuvre van Ligeti. Met een krachtig openingsweekend op vrijdag 1, zaterdag 2 en zondag 3 december 2006.
De reeks Focus Ligeti+ heeft als uitganspunt de diverse invloeden en inspiratiebronnen die de grondslag vormen van veel van zijn muziek. De vreselijke ervaringen in de Tweede Wereldoorlog waarbij de jood Ligeti zijn vader en broer verloor in het concentratiekamp van Auschwitz, leidden tot een grote afkeer van alle – ook artistieke – ideologieen. Die kritische houding die zo typisch is voor Ligeti, heeft dan ook gezorgd voor een erg persoonlijke muzikale stijl die bovendien snel evolueerde.

Ligeti voelde zich verbonden met zijn Hongaarse voorbeelden Bartok en Kodály en ontwikkelde vandaaruit een grote inreresse voor de volksmuziek uit Transsylvanie. Ook Kurtág speelde een grote rol in Ligeti’s muzikale ontwikkeling, als collega-student aan de Liszt Academie in Budapest. Die Hongaarse connectie staat centraal in de concerten van Philharmonia Orchestra en het Keller Kwartet..
Pas in 1956 – na de Russische inval in Hongarije – trok Ligeti naar het westen om zijn muzikale horizon te verruimen. De contacten met de beeldenstormers Stockhausen en Boulez radicaliseerden zijn muziektaal, al had Ligeti snel genoeg van de beperkingen van het serialisme. Zijn aanhoudende vernieuwingsdrang leidde vanaf de jaren 1980 tot een grote aandacht voor niet-westerse culturen. In de Afrikaanse muziek zag Ligeti een parallel met zijn eigen compositiestijl: complexe, gelaagde structuren door een combinatie van eenvoudige figuren. Deze muziek werd net als de Aziatische cultuur een belangrijke inspiratiebron. Ligeti’s Etudes vormen in de dansvoorstelling Wahyu dan ook de perfecte humus waarop de oosterse danstaal van Sen Hea Ha kan gedijen.

De Koreaanse danseres en choreografe Sen Hea Ha heeft een indrukwekkende staat van dienst in de traditionele en hedendaagse dans. Rituele en ceremoniële dansen uit haar vaderland zijn haar specialitcit, maar in de traditionele dansen van het Indonesische eiland Java vond zij haar tweede liefde.
Op uitnodiging van verschillende imernationale festivals trok Sen Hea Ha in 1993 naar de VS. Later werd ze gevraagd om haar danstaal te onderwijzen aan de dansers van Pina Bausch in Wuppertal en speelde ze mee in de opera’s Le Grand Macabre en Oedipus Rex van Peter Sellars.
In haar recentste werk Wahyu baseert Sen Hea Ha zich op de Etudes voor piano en Musica Ricercata van György Ligeti en werkt ze samen met twee Koreaanse dansers, een Taiwanese lichtontwerper en twee Indonesische videokunstenaars. Samen met pianist Jan Michiels verkennen ze de mogelijkheden om de oosterse danstaal te vermengen met hedendaagse muziek.
Wahyu is een hedendaagse multimediavoorstelling in drie delen, gebracht door drie dansers. Jan Michiels speelt live de Etudes voor piano en Musica Ricercata van György Ligeti.

Het Indonesische begrip Wahyu staat voor het resultaat van een lange, persoonlijke en moeilijke spirituele reis. In ruime zin betekent het ook spirituele verlichting. Wahyu kent men in het oosten in de vorm van inspiratie of van inzichten als telepathie of helderziendheid. Om de verschillende varianten van Wahyu te onderzoeken gebruikt de Koreaanse choreografe Sen Hea Ha de expressievorm waarmee ze zich als kind al leerde uitdrukken: traditionele en hedendaagse Koreaanse dans, met een klemtoon op ritualistische en ceremoniële vormen. Muziek is in dit alles voor Sen Hea Ha van zeer groot belang.

De muziek van Ligeti opent voor Sen Hea Ha een volledig nieuw te ontdekken wereld, een muzikale vrijplaats waarin ze zonder vooroordelen kan creëren en experimentern. Tegelijk klinken Ligeti’s composities voor haar ook zeer sjamanistisch en ritualistisch en voeren ze haar op die manier weer mee naar haar eigen traditionele Koreaanse roots en cultuur. Het resultaat is even verbluffend als betoverend en laat zich niet gemakkelijk in woorden vatten. De soms krachtige en dan weer zachte bewegingen van de dansers versmelten perfect met de abstracte pianoklanken van Ligeti tot een uitdagend audiovisueel werk.

Programma:

György Ligeti , Etudes Boeken 1, 2, 3 / Musica ricercata
Sen Hea Ha, creatie en choreografie
Jan Michiels, piano

Tijd en plaats van het gebeuren :

Vrijdag 1 december 2006 om 20.00 u (Inleiding door Gloria Carlier om 19.15 u)
Concertgebouw
’t Zand 34
8000 Brugge

Meer info : concertgebouw.be, www.gyoergy-ligeti.de , www.michielsjan.be en www.kwadratuur.be (met audio)

Interview : Jan Michiels over György Ligeti, Koen Van Meel, 15/11/2006 op Kwadratuur.be

————————————————————————-

Keller Kwartet In het concert van het Keller Kwartet op zaterdagavond wordt de Hongaarse grootmeester omringd door zijn grote voorbeeld Bartók en zijn tachtigjarige studiegenoot Kurtág. Ligeti‘s beide strijkkwartetten staan centraal. In het eerste kwartet is de invloed van Bartók erg duidelijk. In de late jaren 1950 trok Ligeti echter naar het westen, met een belangrijke stijlevolutie tot gevolg. De componist maakte er onder meer kennis met elektronische muziek en experimenteerde met klanktexturen en micropolyfonie. Het nog erg op thematische ontwikkeling gerichte eerste strijkkwartet verschilt dan ook sterk van het tweede, waarin andere begrippen belangrijk zijn: klankkleur bijvoorbeeld, een parameter die ook Kurtág na aan het hart ligt.

Programma :
  • György Ligeti, Balada si joc voor 2 violen / Strijkkwartet nr. 1 ‘Métam
    orphoses nocturnes’ / Strijkkwartet nr. 2
  • Béla Bartók, Duo’s voor 2 violen (selectie)
  • György Kurtág, Aus der Ferne III / Hommage à Jacob Obrecht / Aus der Ferne V
Keller Kwartet

Tijd en plaats van het gebeuren :

Zaterdag 2 december 2006 om 20.00 u (Inleiding door Mark Delaere om 19.15 u)
Concertgebouw
’t Zand 34
8000 Brugge

Meer info : concertgebouw.be, www.gyoergy-ligeti.de , www.michielsjan.be en www.kwadratuur.be

————————————————————————–

Ligeti / Gawriloff Zondagmiddag wordt Ligeti gecombineerd met Bartók. Het Vlaams Radio Koor opent met Lux Aeterna. Ligeti concipieerde dit koorwerk als een tegenhanger van het Requiem. Het Vioolconcerto is een van Ligeti’s meest gesmaakte late werken. Hij componeerde het concerto voor Saschko Gawriloff, die er zelf een cadens voor schreef. De volksmelodieën in het tweede deel laten de blijvende invloed van de inspiraties in Ligeti’s jeugd zien.
 
 
 


Programma :
Philharmonia Orchestra – Vlaams Radio Koor
Jonathan Nott, dirigent / Saschko Gawriloff, viool

Tijd en plaats van het gebeuren :

Zondag 3 december 2006 om 16.00 u (Inleiding door Mark Delaere om 15.15 u)
Concertgebouw
’t Zand 34
8000 Brugge

Meer info : concertgebouw.be, www.gyoergy-ligeti.de , www.vro-vrk.be, www.philharmonia.co.uk en www.kwadratuur.be (met audio)

Elders op Oorgetuige : Componist György Ligeti overleden, 13/06/2006

Video : György Ligeti op UbuWeb Film ( Poème Symphonique for 100 metronomes (1962) / en ‘György Ligeti: Portrait’, A Documentary by Michel Follin (1993) )