Ian Pace: Dusapin vs. Ligeti

Ian Pace De Etudes van Ligeti hebben voor de hedendaagse luisteraar de status van composities met het hoogst haalbare esthetische gehalte. Maar de Etudes van Dusapin moeten daar niet voor onderdoen. Dusapins stijl is evenwel zeer persoonlijk en laat zich nog het best omschrijven als ‘vluchtig’. Hij wil de luisteraar in verwarring brengen, hem angst aanjagen in de volle betekenis van het woord. Behalve Xenakis (‘mijn muzikale vader’) en Varese (‘mijn muzikale grootvader’) liet ook de jazz duidelijke sporen na bij Dusapin.

Gedurfde harmonische procédés die de grenzen van de tonaliteit aftasten, formele gebaldheid en dynamische thema’s of complexe ritmische structuren en vindingrijke klanktexturen en een flinke portie bravoure : al deze kwaliteiten zijn aanwezig in de drie bundels Études pour piano van György Ligeti (1923-2006). De Hongaarse componist keert er gedeeltelijk terug naar de tonaliteit en bewaart een sterke polyfone/polyritmische schriftuur, zodat het muzikale universum van zijn voorganger niet veraf lijkt. Ligeti beroept zich echter ook op de ritmische en metrische complexiteit van de Afrikaanse muziek, de composities voor mechanische piano van de Amerikaan Conlon Nancarrow, de jazzcomposities van Thelonious Monk en Bill Evans, de schilderijen van Paul Klee, de tekeningen van de Nederlander Maurits Escher (met hun onmogelijke perspectieven) en zelfs de fractale geometrie van Benoît Mandelbrot.

Karlheinz Stockhausen geldt ongetwijfeld als een van de meest beroemde én beruchte componisten van de voorbije halve eeuw avant-garde en was alleszins een van de meest radicale vernieuwers. Hij wordt samen met enkele generatiegenoten terecht beschouwd als wegbereider van de hedendaagse kunstmuziek en zelfs heel wat dj’s uit de technoscène zien hem als een soort van godfather. Stockhausens vroegste werken – waaronder ook ‘Klavierstück X’ – zijn geschreven in een streng-seriële techniek. Naar het voorbeeld van P. Boulez en K. Goeyvaerts trachtte hij verschillende muzikale componenten aan hetzelfde structuurprincipe te onderwerpen. Bovendien experimenteerde hij in een zeer vroeg stadium met aleatorische vrijheden, die hij in gradaties onderverdeelde en eveneens volgens seriële principes verwerkte. Op het terrein van de elektronische muziek zijn Stockhausens exploraties in een totaal nieuw klankdomein van enorme betekenis gebleken.

Op vraag van pianolerares Marianne Teöke om een bijdrage te schrijven voor een pianoalbum voor kinderen, begon Gyorgy Kurtág in 1973 aan enkele stukjes die hij verzamelde onder de titel Elo-Játékok (Voor-Spelen; 1973 -74). Dit project gaf meteen gestalte aan de bevrijdende creativiteit die aan de basis ligt van Játékok (Spelen; 1973-), dat gedurende een drietal decennia tot een enorm geheel van uiterst gevarieerde twee- tot zeshandige pianominiatuurtjes is uitgegroeid. Zowel artistiek als pedagogisch, geleerd als naïef, strikt als vrij, vindt de cyclus niettemin een sterke samenhang binnen zijn diversiteit. Játékok interageert met de buitenwereld, reflecteert, commentarieert en experimenteert. Heel wat van die stukjes verwijzen dan ook rechtstreeks naar de muzikale overlevering of naar Kurtágs persoonlijke leven. Nieuwe ideeën worden uitgewerkt en staan mogelijk model voor ander werk. Daartegenover bieden bestaande technieken, stijlen en concrete composities van anderen en hemzelf een onuitputtelijke bron aan inspiratie.

Ian Pace is a powerful advocate for ‘hard-edged’ contemporary piano music, in which he is an acknowledged leader at the keyboard (…) Britain’s most uncompromising champion of new piano music ” : de unaniem lovende kritieken in de Londense muziekpers liegen er niet om.
Ian Pace (°1968) wordt beschouwd als één van de meest veelzijdige en virtuoze pianisten van zijn generatie. Hij studeerde aan de Chetham’s School of Music bij Peter Lawson en aan The Queens College in Oxford (waar hij wiskunde studeerde, maar eveneens als uitvoerder actief was). In 1990 liet een Fullbright beurs hem toe aan de Juilliard School in New York bij Gyorgy Sandor te gaan studeren. Alhoewel hij een erg breed repertoire beheerst, gaat zijn voorkeur toch uit naar de muziek van de 20ste en de 21ste eeuw : een domein waarin hij een alsmaar groeiende reputatie voor het avontuurlijke en compromisloze geniet. Zo verzorgde hij reeds meer dan 100 creaties van o.m. Michael Finnissy ( in 1996 voerde hij trouwens diens integrale oeuvre voor piano solo uit gespreid over 6 concerten in Conway Hall in Londen), Richard Barrett, Luc Brewaeys, James Clarke, James Dillon, Pascal Dusapin, Brian Ferneyhough, Christopher Fox, Volker Heyn, Howard Skempton, Gerhard Stäbler, Jay Allan Yim en Walter Zimmermann.

Met de fenomenale Britse pianist Ian Pace zijn Dusapin en Ligeti, maar ook Stockhausen en Kurtag in de beste handen. Pace wekt bewondering met zijn beredeneerde en tegelijkertijd ongedwongen uitvoeringen én met zijn onbreekbare band met de actuele muziek. Wat hem vooral bijzonder maakt, is dat hij zijn pianistieke virtuositeit weet te onderbouwen met een indrukwekkende musicologische kennis, wat zijn concerten des te doorleefder en boeiender maakt.

Programma :
  • Pascal Dusapin, Etudes 1-4
  • Gyorgÿ Ligeti, Etudes Book 2
  • Karlheinz Stockhausen, pianostuk X
  • Kurtag, Jatekok (selectie)
Tijd en plaats van het gebeuren :

Ian Pace, Dusapin vs. Ligeti
Vrijdag 2 februari 2007 om 20.00 u

Bijloke Concertzaal
Jozef Kluyskensstraat 2
9000 Gent

Meer info: www.debijloke.be, www.ianpace.com, www.gyoergy-ligeti.de, www.stockhausen.org

Interviews :
Jan Michiels over György Ligeti, Koen Van Meel, 15/11/2006 op Kwadratuur.be
Pascal Dusapin -‘The Belly of an Architect’, Frank Madlener op www.arsmusica.be, 1999

Video : György Ligeti op UbuWeb Film ( Poème Symphonique for 100 metronomes (1962) / en ‘György Ligeti: Portrait’, A Documentary by Michel Follin (1993) )

Elders op Oorgetuige :
Componist György Ligeti overleden, 13/06/2006
Focus Ligeti+ : Concertgebouw Brugge huldigt Ligeti, 1/12/2006