Ghost Opera voor strijkkwartet en pipa en wereldcreatie Kee-Yong Chongs Inner Mirror

Tan Dun Het Spiegel Strijkkwartet zorgt deze week voor een bijzondere primeur : de wereldcreatie van ‘Inner Mirror’, het derde strijkkwartet van van de jonge Koreaanse componist Kee-Yong Chong. Daarnaast brengen ze nog ‘Ghost Opera’ van de Chinese componist Tan Dun en ‘A Way alone’ van de Japanner Toru Takemitsu. Verder staat er ook nog muziek van Stravinsky, Sjostakovitsj, Wim Henderickx en Piet Swerts op het programma.

De Japanner Toru Takemitsu (1930-1996) leerde de westerse muziek kennen via de jazzplaten van zijn vader. Als autodidact vermengt hij invloeden van Debussy en Messiaen met traditionele Japanse muziek. Voor ‘A Way alone’ inspireert hij zich op passages uit James Joyces ‘Finnegans Wake’.

Toru Takemitsu over zijn muziekesthetica: “Ik geloof in het bestaan van een stroom van klanken. Klanken coëxisteren met ons leven, en dat erkennen we doorgaans niet. Muziek is steeds hier en daar. De taak van een componist bestaat er dus in die klanken op maat te snijden en de vorm te geven van wat wij muziek noemen.
Ik gebruik geen tonen om een compositie te maken, ik werk samen met tonen. Mijn muzikale vorm is het directe en natuurlijke resultaat van wat de klanken zelf opleggen, en niets kan op voorhand het vertrekpunt bepalen. Ik probeer op geen enkele wijze mijzelf uit te drukken doorheen deze klanken, maar door met hen om te gaan brengt het werk zichzelf voort. Ik zou mijzelf in twee richtingen tegelijk willen ontwikkelen: als een Japanner met respect voor traditie en als een Westerling met respect voor innovatie. Diep in mijn binnenste zou ik beide muzikale lijnen willen bewaren, elk in zijn eigen legitieme vorm. Deze  fundamenteel onverzoenbare elementen enkel als vertrekpunt voor verschillend compositorisch gebruik nemen, is in mijn ogen niet meer dan een eerste stap. Ik wil de vruchtbare contradicties niet verwijderen, integendeel: ik zou willen dat de twee krachten met elkaar de strijd aanbonden. Op deze wijze kan ik voorkomen geïsoleerd te raken van de traditie en toch een stapje naar de toekomst te doen in elk nieuw werk.
Muziek is als een Japanse tuin waarin alles verenigd is als in de natuur, met een vaste grond van zand, de eindeloze stroom van het water, de rotsen waarvan het voorkomen verandert afhankelijk van het perspectief van de toeschouwer, de bomen die het water uit de aarde opzuigen, gras
en bloemen die snel groeien… “. (*)

In ‘Ghost Opera‘, een vijfdelig werk voor strijkkwartet en pipa (Chinese luit) van Tan Dun, bespeelt het Spiegel Strijkkwartet ook water, metaal, steen en papier. De Chinese componist Tan Dun (°1957) is één van de meest gevierde componisten van zijn generatie. De natuur en het taoïsme vormen een belangrijk uitgangspunt in zijn muziek. Dun spreekt van “een reflectie op de menselijke spiritualiteit die te veel begraven is in het bombardement van de verstedelijking en de snelle technologische vooruitgang”. ‘Ghost Opera’ bevat elementen uit de Chinese, Tibetaanse en Amerikaanse cultuur en combineert de klassieke Europese concerttraditie met Chinees schaduwpoppentheater, traditionele volksmuziek en rituelen uit het sjamanisme.

Zoals wel vaker in de concerten van het Spiegel Strijkkwartet staat er ook nu een creatie op het programma, dit keer van de verbluffende, jonge Maleisische componist Kee-Yong Chong (°1971). Kee-Yong Chong wordt beschouwd als één van de meest veelbelovende componisten van zijn generatie, een componist die er zowel in Azië alsook in Europa in een razendsnel tempo voor zorgde dat men haast niet meer naast hem kon kijken. Zowel in Kuala Lumpur als in Brussel studeerde hij compositie en hij is niet van plan zijn territorium hiertoe te beperken. Recent wist hij ook Nederland te bekoren met zijn composities en haalde er de eerste prijs op de “‘Nieuw Ensemble’s Young Chinese Composer Competition 2005”. De overgang tussen Azië en Europa lijkt op het eerste zicht eenvoudig, maar Kee-Yong doorzwom diepe watertjes om zijn positie als componist te kunnen verstevigen. Geldelijke problemen en sociaal isolement konden hem echter niet weerhouden om de top te bereiken, waar hij zich nu zonder twijfel bevindt. Al zijn composities zijn opdrachtwerken, wat niet voor iedere hedendaagse componist is weggelegd.

De verschillende invloeden die Kee-Yong uit zijn opleidingen als componist in Azië en Europa opdeed, weet hij met een grote geraffineerdheid tot een natuurlijk geheel te versmelten. Vaak vinden we Chinese titels in zijn werken terug en verspreid ook enkele authentieke Chinese instrumenten zoals de sheng en de pipa , maar Kee-Yong blijft ten allen tijde de verzoenende componist die twee dermate verschillende culturen zoals de Oosterse en de Westerse tracht te versmelten in zijn muziek. Steeds worden de traditioneel Oosterse instrumenten aangevuld met Westerse instrumenten.

Het gebruik van electronische middelen zoals tape en versterkers is Kee-Yong ook niet vreemd maar electroacoestische muziek is zeker niet de standaard binnen zijn oeuvre. Zoals in vele hedendaagse composities moet de bezetting omwille van economische redenen vaak tot kamermuzikale proporties herleid worden, maar bij Kee-Yong heeft dit veeleer een positief gevolg vermits hierdoor de hoge waarde van zijn muziek in al haar sonorische verscheidenheid het best tot uiting komt. In esthetisch opzicht speelt Kee-Yong liever met het vluchtige dan met het zekere – hij verkiest de indruk boven de zekerheid, en de instabiele, diffuse klank boven de duidelijk omlijnde tonen. Wind is een zeer inspirerend gegeven voor hem: het is slechts een vluchtige indruk die einde noch begin kent en die je niet kan vatten. Zo zijn vele van zijn werken ook erg vluchtig waarbij begin en einde niet vastliggen en vaste toonhoogte van ondergeschikt belang is aan de emotie die van de klank uitgaat.

Wim Henderickx‘In deep silence III’ (Impression on a theme of Haydn) werd gecomponeerd in 2003 in opdracht van het Festival der Voorkempen. Het werk is geïnspireerd op Haydn ‘Keizerskwartet’ en bestaat uit drie delen die zonder onderbreking in elkaar overgaan. Elk deel is gebaseerd op een fragment van het thema van Haydn. Het is een persoonlijk commentaar, waarbij verder wordt gegaan dan enkel een variatie van het thema. In het eerste deel wordt de melodie weergegeven in de eerste viool en in de cello in hoge flageolettonen, waardoor er een etherische atmosfeer ontstaat. Het tweede deel geeft de melodie in de altviool, als een klaagzang. In het derde deel ligt de melodie in de eerste viool boven een statische, harmonische ondergrond. De vrije (aleatorische) notatie biedt de mogelijkheid aan elke uitvoerder om een eigen interpretatie te geven. 

Programma :

deSingel
  • Toru Takemitsu, A Way alone (1980)
  • Kee-Yong Chong, ‘Inner Mirror’, strijkkwartet nr 3 (wereldcreatie)
  • Tan Dun, Ghost Opera, voor strijkkwartet en pipa (1994)
Kasteel Vilain XIIII
  • Toru Takemitsu, A Way alone (1980)
  • Kee-Yong Chong, ‘Inner Mirror’, strijkkwartet nr 3
  • Igor Stravinsky, Three Pieces
  • Dmitri Sjostakovitsj, Strijkkwartet nr 4
CC De Schakel
  • Toru Takemitsu, A Way alone (1980)
  • Kee-Yong Chong, ‘Inner Mirror’, strijkkwartet nr 3
  • Wim Henderickx, Strijkkwartet ‘
    In deep silence’
  • Piet Swerts, Strijkkwartet nr 2 (1998)
Tijd en plaats van het gebeuren :

Spiegel Strijkkwartet : Toru Takemitsu, Kee-Yong Chong & Tan Dun
Donderdag 8 februari 2007 om 20.00 u
(Inleiding door Dirk Moelants om 19.15u)
deSingel
Desguinlei 25,
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be , www.spiegelstringquartet.com en www.tandunonline.com

—————————————————-

Spiegel Strijkkwartet : Toru Takemitsu, Kee-Yong Chong, Stravinsky & Sjostakovitsj
Vrijdag 9 februari 2007 om 20.00 u

Kasteel Vilain XIIII
Dreef 148
3630 Leut-Maasmechelen

Meer info : www.ccmaasmechelen.be en www.spiegelstringquartet.com

—————————————————-

Spiegel Strijkkwartet : Toru Takemitsu, Kee-Yong Chong, Wim Henderickx & Piet Swerts
Woensdag 14 februari 2007 om 20.00 u
(Inleiding door Lucien Bollaert om 19.00 u)
CC De Schakel
Schakelstraat 8
Waregem

Meer info: www.ccdeschakel.be , www.spiegelstringquartet.com en www.wimhenderickx.com

Wim Henderickx en Piet Swerts op www.arts.kuleuven.be/matrix

(*) Yves Knockaert voor De Munt, 16 september 2004