Masters in new music : Kobe Van Cauwenberghe & Matthias Koole

Karlheinz Essl Half juni loopt het concertseizoen op zijn einde, maar dat betekent ook volop examentijd voor de conservatoriumstudenten. De eindexamens zijn opgevat als heuse concerten en bovendien gratis toegankelijk voor het publiek. Een ideale gelegenheid om kennis te maken met de professionele muzikanten en componisten van morgen.

Kobe Van Cauwenberghe & Matthias Koole zijn twee jonge gitaristen die de experimentele muziek een warm hart toedragen. Samen zoeken ze naar nieuwe instrumenttechnieken, communicatiemiddelen en concertomgevingen. Tijdens hun eindexamenconcert in het Gentse conservatorium brengen ze werk van Davidovsky, Berio, Bach, Murail, Lachenmann, Helbich en Essl. Vorige maand brachten ze al een gedeelte van dit programma in het Brusselse kunstencentrum Nadine en in de Hot Club de Gand.

De Argentijns-Amerikaanse componist Mario Davidovsky (°1934) was van 1981 tot 1993 directeur van het laboratorium van het Electronic Music Center van de Columbia-Princeton universiteit. Aan deze instelling assisteerde hij enkele decennia voordien Edgar Varèse bij zijn werk in de elektronische studio. Tijdens de jaren ’60 werd Davidovsky bekend voor zijn elektronische composities zoals de Synchronisms reeks. In deze stukken speelt een live muzikant samen met een tape waarop vooraf opgenomen elektronische geluiden te horen zijn. ‘Synchronisms no. 10’ is een werk voor gitaar en cd waarbij de geluiden op de cd afgeleid zijn van de gitaarklank.
Vanaf het midden van de jaren ’70 componeerde Davidovsky slechts sporadisch nog elektronische werken, het merendeel van zijn latere werken is geschreven voor traditionele instrumenten. In 1971 won hij de Pullitzer Prize voor muziek.

Luciano Berio (1925-2003) is wellicht de meest invloedrijke figuur uit de Italiaanse hedendaagse muziek. Nadat hij samen met Maderna een studio voor elektronische muziek opricht in Milaan, krijgt hij de leiding van het Ircam te Parijs. Vanuit zijn opleiding die sterk door Webern is bepaald, creëert Berio composities die uitgaan van de meest gedurfde vormen van klankonderzoek. Zo dwingt hij zowel zangers als instrumentalisten om de grenzen van hun mogelijkheden af te tasten.
In 1958 schreef Luciano Beriozijn eerste ‘Sequenza’ voor fluit solo. Dit stuk is het eerste ooit dat proportioneel werd genoteerd. Er wordt geen gebruik gemaakt van uitgeschreven ritmes maar de afstand tussen de noten bepaalt de tijdsspanne ertussen. Sinds de Sequenza voor fluit zijn de in totaal 14 Sequenza’s de rode draad in zijn oeuvre gebleven. Berio schreef de Sequenza’s voor de meest uiteenlopende solo-instrumenten, waarbij hij de expressieve en technische mogelijkheden van het betreffende instrument onderzocht. Berio’s Sequenza’s worden gekenmerkt door hun extreme virtuositeit, die altijd boeiend, vaak theatraal, maar nooit oppervlakkig is. ‘Sequenza XI’ voor gitaar is een virtuoos klankcontinuum gebaseerd op de variatie van intervalreeksen en akkoordfiguraties.

Tristan Murail (°1947) geldt samen met Gerard Grisey als een hoofdfiguur van de “spectrale” muziek. Deze muziekstijl legde de nadruk op de harmonie in de muziek en de relatie van die harmonie met de akoestiek. Murail studeerde bij Olivier Messiaen en won in 1971 de Prix de Rome. In 1973 stichtte hij het ensemble Itinéraire dat een internationale reputatie opbouwde door zijn uitvoeringen met elektronica. Vanaf 1980 gebruikte Murail ook de computertechnologie voor zijn onderzoek van akoestische fenomenen. Dat leidde tot een samenwerking met het IRCAM waar hij van 1991 tot 1997 verantwoordelijk was voor het compositieprogramma en waar hij ook meehielp aan de ontwikkeling van de Patchwork software. Tristan Murail gaf les aan het conservatorium van Parijs, het IRCAM, de Darmstadt Ferienkurse, en de Toho University in Tokio. Nu is hij professor kompositie aan Columbia University.
In ‘Tellur’ stelt Murail de flamencotechniek ten dienste stelt van een spectraal geheel. ‘Vampyr!’ (1984) is één van de werken uit Murail’s oeuvre waarin geen spectrale technieken gebruikt worden. In de verklarende nota’s vraagt de componist aan de uitvoerder om te spelen zoals gitaristen uit de pop- en rockmuziek als Carlos Santana en Eric Clapton. “Vampyr!” is een deel uit de cyclus “Random Access Memory”.

De Oostenrijkse componist, improvisator en perfomer Karlheinz Essl (°1960)combineert nieuwe technologieën met traditionele instrumenten. Sinds 1995 is hij als specialist computergestuurde muziek verbonden aan de Studio voor progressieve muziek en mediatechnologie aan het Bruckner Conservatorium in Linz, Oostenrijk.In ‘More or Less’ krijgen de uitvoerders speelinstructies krijgen via laptops : de computer stuurt ‘objectieve’ speelinstructies gekoppeld aan haiku’s door naar de musici, die op een deels individuele deels collectieve manier deze instructies moeten uitvoeren of ‘oplossen’.

Programma :
  • M. Davidovsky, Synchronisms No.10
  • Berio, Sequenza XI
  • J.S. Bach, Suite BWV 997
  • T.Murail, Tellur
  • H.Lachenmann, Salut für Caudwell
  • D. Helbich, Hallo 1-2-3-4-5-
  • T.Murail, Vampyr!
  • K. Essl, More or Less
Tijd en plaats van het gebeuren :

Eindexamen concert Kobe Van Cauwenberghe & Matthias Koole
Donderdag 14 juni 2007 om 19.00 u
Koninklijk Conservatorium – Miryzaal
Hoogpoort 64
9000 Gent

Meer info : cons.hogent.be

Elders op Oorgetuige :
Experimentele gitaarmuziek in Nadine, 24/05/2007
Gtrs : vijf jonge gitaristen geven staalkaart van hedendaags gitaarrepertoire, 2/04/2007

Extra :
David Helbich : davidhelbich.blogspot.com
Karlheinz Essl : www.essl.at
De echo van ’t saluut. Hedendaagse muziek voor klassieke gitaar. Bartlett, Lachenmann, Shlomowitz, Craenen, Logothetis” (pdf), Tom Pauwels, Thesis voor het Orpheus Instituut
Helmut Lachenmann op www.arsmusica.be (Biografie – Portret – ‘Aan het licht brengen’ )
Mario Davidovsky: A Long Way from Home, Frank J. Oteri & Lyn Liston op www.newmusicbox.org, 1/11/2006
Mario Davidovsky op UbuWeb Sound
Luciano Berio op www.universaledition.com (met luistervoorbeelden en partituuruittreksels)
Tristan Murail – Interview met Tino Haenen, op www.arsmusica.be, december 2004