Bekende en minder bekende duo’s voor viool en cello

Gabriel Prynn & Julie-Anne Derome Het Canadese Trio Fibonacci treedt deze week in Gent en Leuven tweemaal als duo aan. Julie-Anne Derome en Gabriel Prynn, samen twee derde van het internationaal gerenommeerde pianotrio, spelen bekende en minder bekende duo’s voor viool en cello. Heb je nog niks te doen op of aan de vooravond van Sinterklaas? Dan mag je dit concert zeker missen.

" Ich fühl’ in mir ein Leben, das kein Gott geschaffen und kein Sterblicher gezeugt. Ich glaube, daß wir durch uns selber sind, und nur aus freier Lust so innig mit dem All verbunden….
…. Was wär auch diese Welt, wenn sie nicht wär ein Einklang freier Wesen? Wenn nicht aus eignem frohen Triebe die Lebendigen von Anbeginn in ihr zusammenwirkten in ein vollstimmig Leben, wie hölzern wäre sie, wie kalt?"

Aan dit fragment uit de roman Hyperion van Friedrich Hölderlin dankt … aus freier Lust … verbunden (1994-1995) zijn titel. Georg Friedrich Haas componeerde een cyclus van tien solowerken voor verschillende instrumenten, die zowel afzonderlijk als in uiteenlopende combinaties kunnen worden uitgevoerd. De meest uitgebreide gedaante van het werk omvat een simultane uitvoering van de tien afzonderlijke composities. Tijdens dit concert hoor je de versie voor cello solo, die op zijn minst één element gemeen heeft met Enno Poppes Herz (2002). Beide werken kennen een belangrijke – zij het verschillende – functie toe aan microtonen. Georg Friedrich Haas wendt microtoontexturen en -figuren vooral aan om het kleurenpalet van de cello uit te breiden, met atmosferische effecten. In het werk van Enno Poppe daarentegen, komen microtoonintervallen voort uit de confrontatie van westerse en Arabische toonsystemen. Het resultaat in Herz is een zekere melodische vervorming, die leidt tot momenten van extreme wrangheid en spanning.

Voordat de cello aan het woord komt, hoor krijg je twee composities voor viool solo te horen. Divertimento No 2 (1954) van Giacinto Scelsi ontstond tijdens een piano-improvisatie. Dat de componist daarbij niet specifiek aan de viool dacht, verklaart de grote virtuositeit van de muziek. Divertimento No 2 bestaat uit vier bewegingen, waarin zich geen duidelijke structuur aftekent. Scelsi gunt de uitvoerder een grote vrijheid; hijzelf is vooral bekommerd om klanken en kleuren. Musici die zijn werk naar hun hand zetten, kregen de volgende raad: "If you feel good when you play it, and the sound that you create comes from within yourself, then you should do what you want."

Pascal Dusapin (1955) studeerde beeldende kunsten en wetenschappen aan de Sorbonne en was als componist aanvankelijk autodidakt. Later volgde hij seminaries bij Messiaen, Xenakis en Franco Donatoni. Zijn eerste werken zijn nog beïnvloed door Xenakis en Donatoni maar in de loop van zijn carrière ontwikkelt hij een eigen stijl, die gekenmerkt wordt door een zeer polyfonische schriftuur, het gebruik van microtonaliteit en een groot gevoel voor melodie. Oorspronkelijk schreef Pascal Dusapin het werk In Nomine voor altviool. Op verzoek van Julie-Anne Derome kwam er in 2003 ook een versie voor viool. Het sonore materiaal van deze driedelige compositie beperkt zich tot enkele noten, waarvan de componist alle combinaties en registers benut via een wendbare en soepele melodie.

Toshio Hosokawa (1955) vermengt sinds het begin van de jaren ’80 traditionele Japanse muziek met elementen uit de westerse hedendaagse muziek. In 1983 studeerde hij bij de Duitse componist Klaus Huber en die zette hem aan om de klassieke Japanse muziek grondig te bestuderen. Hosokawa had daarvoor eerst in Tokyo gestudeerd en daarna in Berlijn (bij Isang Yun) en Freiburg (bij Klaus Huber en Brian Ferneyhough). Meer dan 20 jaren later, wordt zijn werk wereldwijd gespeeld door tal van gerenommeerde ensembles en orkesten. In 1989 richtte hij samen met enkele andere jonge componisten het jaarlijkse festival "International Contemporary Music Seminar and Festival" op waarvan hij nu ook de artistieke leiding heeft.
Julie-Anne Derome en Gabriel Prynn besluiten het concert met twee composities waarin viool en cello een dialoog aangaan. Toshio Hosokawa’s Duo werd in 1998 gecreëerd op het Festival van München. Aan de basis ervan ligt het materiaal van de twaalftoonsreeks. Naar eigen zeggen schreef de componist het duo in één adem nadat hij zijn eerste opera, ‘Visions of Lear’, had voltooid. Tijdens het compositieproces stond hem voortdurend het Japanse Noh-drama voor ogen, waarin grootse dingen met minimale middelen worden uitgedrukt. In Duo neemt elke noot de vorm aan van een penseelstreek uit de oosterse kalligrafie. Hosokawa omschrijft deze analogie als volgt: "I wished to write music in which the flow of each stroke occupying its interval in time and space expresses and hints at a wider, deeper world."

Tot slot hoor je Compostela (1989) van Luis de Pablo. In dit duo wordt een lange recitativische passage omringd door fragmenten vol onvolledige toonladders, percussieve akkoorden, stijgende figuren en motivische herhalingen. De componist plaatst muzikale texturen zowel naast als boven elkaar, en experimenteert met timbres in geleidelijk uitstervende klankmassa’s. Aan het einde van de compositie citeert de Pablo een melodie uit Cants màgics van Frederic Mompou.

Programma :

  • Giacinto Scelsi, Divertimento n° 2
  • Pascal Dusapin, In Nomine
  • Enno Poppe, Herz
  • Georg Friedrich Haas, …aus freier lust… verbunden
  • Toshio Hosokawa, Duo
  • Luis de Pablo, Compostela

Tijd en plaats van het gebeuren :

Duo Fibonacci
Woensdag 5 december 2007 om 20.00 u
Logos Tetraeder
Bomastraat 26
9000 Gent

Meer info : logosfoundation.org
————————
Donderdag 6 december 2007 om 20.00 u (Inleidende presentatie door Pieter Stas om 19.00 u)
Kamermuziekzaal van het Lemmensinstituut
Herestraat 53
3000 Leuven

Meer info : denieuwereeks.be en triofibonacci.com

Bron : Tekst Katherina Lindekens voor De Nieuwe Reeks

Extra :
Enno Poppe : Persönliches/Werdegang op ensemble-modern.com

Elders op Oorgetuige :
Beckettiaanse strijkkwartetten, Kierkegaard en de fabels van La Fontaine, 23/03/2007
Tokyo String Quartet met nieuw werk van Hosokawa, 20/03/2007
Aus der Ferne : Scelsi, Vivie
r en Henderickx
, 11/03/2007
Beat Furrer en Klangforum Wien in Flagey, 8/03/2007
La machine à remonter le son : Giacinto Scelsi, 11/12/2006