De Verbeelding van de Klank : hedendaagse kamermuziekparels

Frederic D'haene Tijdens ‘Muzen op zondag‘ start je je bezoek aan het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen in het met een heerlijk ontbijt en een leuke voorstelling. Op zondag 14 september 2008 kan je na het ontbijt genieten van een opvoering door het HERMESensemble en een bezoek aan de tentoonstelling ‘Voorbeeldige busten. Het borstbeeld in de Nederlanden 1600-1800’. Het HERMESensemble speelt ‘De Verbeelding van de Klank. Hedendaagse kamermuziekparels’. Karin Defleyt (fluit), Marc Tooten (altviool), Stijn Saveniers (cello) en Geert Callaert (piano) brengen werk van Frederic D’haene, Kaija Saariaho en Salvatore Sciarrino met een prominent sensuele aanpak. In de vier werken wordt – telkens op een eigenzinnige manier – als het ware ‘geschilderd’ met klanken en muziek.

Frederic D’haene (Kortrijk, 1961) begon zijn muzikale opleiding aan de muziekacademies van Gent en Kortrijk. Daarna studeerde hij aan het Koninklijk Muziekconservatorium van Luik, waar hij deel uitmaakte van de klassen van Frederic Rzewski en Walter Zimmermann, maar ook les kreeg van Henri Pousseur en Vinko Globokar. Om het theoretische aspect van zijn muziekstudie verder uit te diepen, volgde D’haene ook een universitaire opleiding musicologie, die hij begon aan de Katholieke Universiteit Leuven, en beëindigde aan de Rijksuniversiteit Gent. Daarnaast woonde hij in 1988 de Internationale Ferienkurse für Neue Musik te Darmstadt bij. Tussen 1990 en 1995 was Frederic D’haene assistent-lesgever in de compositieklas van Rzewski aan het Conservatorium van Luik. Hij was ook docent aan de muziekacademie van Jette (Brussel), waar hij de cursussen AMC en muziekgeschiedenis voor zijn rekening nam. Daarenboven was D’haene occasioneel werkzaam als concertorganisator (onder meer in opdracht van Amnesty International). Een baken is het jaar 1996, dat door Frederic D’haene als sabbatjaar werd ingelast. In 1999 en 2000 doceerde hij muziekesthetica aan de Hogeschool voor Wetenschap en Kunst in Gent. In 2000 verhuisde D’haene naar Nederland.

D’haene componeert meestal in opdracht, bijvoorbeeld vanwege deSingel (Antwerpen), de Beursschouwburg (Brussel), Antwerpen ’93 (culturele hoofdstad van Europa), Ars Musica (festival ’93), Stichting Logos, Champ d’Action, het Nouvel Ensemble Moderne de Montréal, Nahandove, en HERMESensemble. Verschillende gerenommeerde solisten voerden zijn werk uit (zoals Geoffrey Madge, Frederic Rzewski, Marianne Schroeder, Armand Angster, Claude Coppens en Yutaka Oya). Ook jonge Belgische talenten waagden zich reeds aan zijn vaak veeleisende partituren, zoals bijvoorbeeld Daan Vandewalle, Geneviève Focroulle en Ivan Meylemans. De composities van D’haene waren reeds te beluisteren in Brussel, Kiel (Gesellschaft für akustische Lebenshilfe), Londen (Blackheath Concert Halls) en Edmonton (New Music Festival); daarnaast werden enkele werken op cd gezet en zelfs opgenomen en uitgezonden door verschillende radiostations (onder meer BRTN – RTBF – BBC – WDR – CBC). D’haene was ook één van de componisten die in het voetlicht trad tijdens het project “Brugge 2002”: de compositie ‘Inert reacting substance of ( )’ werd er door het Symfonieorkest van Vlaanderen uitgevoerd.
Zijn schrijfstijl en partituren hebben de reputatie zeer complex en moeilijk toegankelijk te zijn; van de musici wordt gevraagd minstens tot het uiterste van hun kunnen te gaan.

Kaija Saariaho (1952) is een Finse componiste die sinds 1982 in Parijs verblijft. In 1976 begon ze haar studies aan het conservatorium in Helsinki bij Paavo Heininen. In 1980 en 1982 volgde ze seminaries in Darmstadt bij Brian Ferneyhough en studeerde ze in Freiburg bij Klaus Huber. Het jaar 1982 werd een belangrijk jaar voor Saariaho: tijdens haar werk aan het Parijse Ircam deed de computer zijn intrede in haar compositieproces. Later werkte ze ook in studio’s te Helsinki, Stockholm, het GRM in Parijs en de Strobel stichting in Freiburg. Kaija Saariaho is één van de invloedrijkste componisten in de hedendaagse muziekwereld. Ze ontwikkelde een heel persoonlijke schrijfstijl, gekenmerkt door een verankering in traditionele Finse muziek, poëzie en literatuur en een ambitie om de recentste muzikale technologieën te verkennen en te gebruiken in haar werken.

Salvatore Sciarrino (1947) dacht er oorspronkelijk aan om zich in de richting van de plastische kunsten te ontwikkelen, maar vanaf 1959 voelde hij zich zodanig aangetrokken door de muziek, dat hij begon te experimenteren met compositie. Drie jaar later was zijn eerste werk uitgevoerd voor publiek, tijdens
de Nieuwe Muziek Week te Palermo. Als componist is Salvatore Sciarrino steeds zijn eigen weg gegaan. Hij heeft zich laten begeleiden door figuren als Franco Evangelisti, maar van een echt van een leraarschap is geen sprake. Hij werd wel beïnvloed door Luigi Nono, vooral wat het een obsessief streven naar vernieuwing en de economisering en uitpuring van de klank, die tegenover de zeer belangrijke stiltes geplaatst wordt, betreft. Verschillend van Nono is Sciarrino’s dialoog met alle mogelijke muziek uit het verleden en uit andere genres: hij demonstreert een brede encyclopedische muzikale kennis in bewerkingen en verwerkingen van muziek van de zestiende eeuw over Bach tot Amerikaanse volksliedjes.
Naast groots opgevatte orkestwerken is Sciarrino vooral bekend geworden door talrijke werken voor soloinstrumenten, waarbij de fluit en de piano een belangrijke plaats innemen. d’Un Faune (1980) verwijst duidelijk naar het Franse impressionisme (gebruik altfluit, hele toonstoonladder) in het algemeen en naar ‘Prélude à l’après-midi d’un faune’ van Claude Debussy (1894) in het bijzonder.

Programma :

  • Frederic D’haene, Voiding Streams (2008)
  • Kaija Saariaho, Je Sens un Deuxième Coeur (2003)
  • Salvatore Sciarrino, D’un Faun (1980)
  • Kaija Saariaho, Cendres (1998)

Tijd en plaats van het gebeuren :

HERMESensemble : De Verbeelding van de Klank. Hedendaagse kamermuziekparels
Zondag 14 september 2008 vanaf 10.00 u , concert om 11.15 u

KMSKA – Muzen op Zondag
Leopold de Waelplaats
2000 Antwerpen

Meer info : www.kmska.be, www.hermesensemble.be en hermesensemble.skynetblogs.be

Bron : Tekst Kevin Voets voor deSingel, maart 2005

Extra :
Kaija Saariaho : www.saariaho.org en www.chesternovello.com
Kaija Saariaho: de geboren buitenstaander, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2005
Salvatore Sciarrino op brahms.ircam.fr
Salvatore Sciarrino : Biografie, Portret en Interview door Gianfranco Vinay op www.arsmusica.be

Elders op Oorgetuige :
De schaduwklanken van Salvatore Sciarrino, 5/02/2008
Interview met Kaija Saariaho en Jean-Baptiste Barrière, 22/02/2007