Spectra brengt hulde aan Elliot Carter en Karel Goeyvaerts

Elliott Carter & Karel Goeyvaerts Op 6 december wordt de tentoonstelling over de Vlaamse componist Karel Goeyvaerts geopend in de centrale bibliotheek van de KULeuven. Dit is een initiatief van MATRIX, De Nieuwe Reeks en de Universiteitsbibliotheek. Goeyvaerts, één van Vlaanderens belangrijke componisten, is 15 jaar geleden overleden en zou dit jaar 85 jaar zijn geworden. Voor deze gelegenheid toont MATRIX partituren, schetsen, brieven, etc. uit het persoonlijke archief van de componist dat zich in de Universiteitsbibliotheek bevindt. Op de feestelijke opening krijg je voor het eerst de kans om dit materiaal te bezichtigen.

De avond wordt om 19.30 u ingezet met een toespraak van professor musicologie Mark Delaere. Om 20.30 u brengt het Spectra Ensemble o.l.v. Filip Rathé tijdens een concert hulde aan Goeyvaerts. De bouw van de centrale bibliotheek werd gerealiseerd met Belgische en Amerikaanse middelen. Het vormt dan ook het ideale kader voor een concert met Belgische en Amerikaanse muziek. Op het programma staan zowel de Vlaamse Goeyvaerts, als de Amerikaanse muziek van Carter en Feldman.

In 2008 is het honderd jaar geleden dat Elliott Carter geboren werd. Deze Amerikaan is tot op vandaag actief en is één van Amerika’s grootste componisten. Karel Goeyvaerts zou dit jaar 85 geworden zijn, hij overleed 15 jaar geleden. En 80 jaar geleden werd het huidige gebouw van de Universiteitsbibliotheek in Leuven opgetrokken met Amerikaanse steun. Een unieke locatie dus voor een concert met muziek van Goeyvaerts, Carter en Morton Feldman, drie componisten voor wie de parameter tijd een cruciale rol speelt. Voor Carter’s A mirror on which to dwell wordt Spectra vervoegd door sopraanzangeres Charlotte Riedijk.

Elliott Carter werd op 11 december 1908 in New York geboren. Hij studeerde Engelse literatuur en muziek aan de universiteit van Harvard. Zijn eerste werken zijn sterk beïnvloed door de ideeën van Nadia Boulanger en de Frans-Amerikaanse muziek uit die tijd, vandaar hun vrij  neoklassieke karakter. Al gauw ging zijn muziektaal een andere richting uit. Hij ontwikkelde een nieuwe, vloeiende ritmiek, het zogenaamde principe van de ‘ritmische modulatie’ dat hij onder meer toepaste in zijn Sonata for violoncello and piano uit 1948 en in zijn Eerste strijkkwartet uit 1950-1951. Vervolgens schreef hij een aantal indrukwekkende instrumentale werken, waaronder het Dubbelconcerto voor klavecimbel, piano en twee kamerorkesten uit 1961, een soort van ‘klankenchoreografie’. Toch ging de grote publieke aandacht veeleer uit naar Carters vocale oeuvre. Hiervoor haalde hij zijn inspiratie uit de dichtkunst van Elizabeth Bishop, Emily Dickinson, Walt Whitman en Robert Lowell. Carters muziek is veeleisend en heeft weinig gemeen met de amerikaniserende stijl van componisten als Copland of Bernstein. Zonder gebruik te maken van de seriële technieken heeft Elliott Carter een uiterst persoonlijk oeuvre weten te creëren, dat een synthese is van de verschillende twintigste-eeuwse muziekstromingen. Tot zijn recente werken behoren Of Rewaking voor mezzosopraan en orkest (2002), Micomicón voor orkest (2002), Boston Concerto (2002), Dialogues voor piano en groot ensemble (2003), Intermittences voor piano (2005), Réflexions voor ensemble (2004) en Soundings voor orkest (2005). Ondanks zijn vele werken voor stem schreef Carter slechts één opera What Next? (1997-1998). In 1987 verwierf de Paul Sacher Stichting de totaliteit van zijn manuscripten en stelde zo de bewaring veilig van een van de grote meesters van de muziek van de twintigste en éénentwintigste eeuw.

Karel Goeyvaerts werd geboren op 8 juni 1923 te Antwerpen, en overleed er op 3 februari 1993. Van 1943 tot 1947 studeerde hij piano, harmonie, contrapunt, fuga, compositie en muziekgeschiedenis aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium van Antwerpen. Daarna studeerde hij tot 1950 aan het “Conservatoire National” te Parijs, waar hij compositie volgde bij Darius Milhaud en analyse bij Olivier Messiaen, en waar hij zich bekwaamde in het bespelen van de “Ondes Martenot” bij de uitvinder van dit instrument, Maurice Martenot. Vooral Messiaen liet een grote indruk na op de jonge Goeyvaerts. Zo kan de in 1950-51 geschreven Sonate voor 2 piano’s gezien worden als een synthese van bepaalde ideeën van Messiaen en van Weberns toepassing van de dodekafonie, waarvan Goeyvaerts minutieuze analyses leverde. Deze sonate beïnvloedde diepgaand de jonge generatie avant-gardisten in haar geheel en Karlheinz Stockhausen in het bijzonder. Getuigen daarvan zijn de vele persoonlijke en muzikale verbanden tussen beiden, de uitvoerige briefwisseling, en composities van Stockhausen die de basisidee van de Sonate haast letterlijk overnamen (o.a. Kreuzspiel). In 1953 realiseerden Goeyvaerts en Stockhausen tesamen met enkele andere componisten voor het eerst muziek die geproduceerd werd via elektronische generatoren (in de studio’s van de WDR te Keulen). In 1957 trok hij zich tijdelijk uit het muziekleven terug, hoewel hij bleef componeren. In 1970 werd hij door de Belgische Radio en Televisie (BRT) aangesteld als producer bij het Instituut voor Psycho-acoustica en Elektronische Muziek (IPEM) te Gent. Na enkele jaren werd hij dan verantwoordelijke producer voor Nieuwe Muziek bij Radio 3 te Brussel. In juni 1985 werd hij verkozen tot Voorzitter van de Internationale Componisten Tribune, een prestigieuze en actieve vereniging die onder de Internationale Muziekraad van de UNESCO ressorteert. Karel Goeyvaerts was lid van de Koninklijke Akademie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België. In 1992 werd Goeyvaerts nog benoemd tot eerste titularis van de KBC-leerstoel Nieuwe Muziek van de afdeling Musicologie aan de K.U.Leuven. Tot zijn opdracht behoorde het doceren van een college voor de licentie-studenten Musicologie en het schrijven van een compositie. De compositie Alba per Alban die hij in het kader van deze leerstoel aan het schrijven was, bleef door Goeyvaerts’ onverwacht overlijden op 3 februari 1993 onvoltooid. (*)

Programma :

  • Karel Goeyvaerts, Erst das Gesicht, dann die Hände, und zuletzt erst das Haar
  • Morton Feldman, For Frank O’Hara
  • Elliott Carter, A Mirror on Which to Dwell
  • Karel Goeyvaerts, Das Haar

Tijd en plaats van het gebeuren :

De Nieuwe Reeks – Spectra Ensemble : Tempo Musicale
Zaterdag 6 december 2008

Opening tentoonstelling Karel Goeyvaerts om 19.30 u – concert om 20.30 u (receptie achteraf)
Universiteitsbibliotheek – Leeszaal
Monseigneur Ladeuzeplein 21
3000 Leuven

Meer info : www.denieuwereeks.be en www.spectraensemble.be

De tentoonstelling over Karel Goeyvaerts l
oopt van 6 december 2008 tot 23 januari 2009. De toegang is gratis!

Extra :
Karel Goeyvaerts op www.matrix-new-music.be (*)
Elliott Carter : www.schirmer.com, www.boosey.com en www.carter100.com
Eliott Carter : conservatieve erudiet, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Carter en de polyfonie (pdf), Leo Samama op www.bloomline.net ,1993
Morton Feldman’s mysterious musical landscapes, Alex Ross op www.newyorker.com, 19/06/2006
Morton Feldman Texts: Essays and Articles on MF and his music
‘Morton Feldman, The Feldman fragments’, Eric De Visscher op www.arsmusica.be (Fr), 1995
Morton Feldman op UbuWeb Sound

Elders op Oorgetuige :
Win tickets voor De Nieuwe Reeks, 10/11/2008
RACH3 : Symfonieorkest Vlaanderen verenigt Goeyvaerts, Rachmaninov en Schumann, 20/11/2008
Zondagse reis door ruimte en tijd, tussen kunstmuziek en populaire muziek, 11/04/2008
Harry Halbreich & Morton Feldman in Les Brigittines, 24/03/2008
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008
Kagel, Goeyvaerts & Abrahamsen : een bonte muzikale mix met een flinke portie humor, 28/01/2008