Schaduwklanken : Salvatore Sciarrino en Wim Henderickx

Wim Henderickx & Salvatore Sciarrino De zoektocht naar de muzikale weergave van licht en duisternis is in de westerse muziekgeschiedenis steeds een constante geweest: van het gregoriaanse melismatische ‘fiat lux,over de barokke clair obscur-technieken, die zowel in de beeldende kunst als in de muziek een expressieve revolutie ontketenden, die vandaag nog steeds nazindert. Het HERMESensemble zoekt in dit concert naar de actuele klank van donker en licht aan de hand van het oeuvre van Salvatore Sciarrino en Wim Henderickx.

Salvatore Sciarrino, Italiës meest vooraanstaande hedendaagse componist, is geobsedeerd door de begrenzingen van klank. Hij creëert stukken in een geheimzinnig universum waarin muziek, stilte en lawaai elkaar ontmoeten. Daarbij zoekt hij eigenzinnig aansluiting bij de compositiestijl van barokke meesters als Carlo Gesualdo en Nicolo Paganini. Sciarrino, graficus van opleiding, toont zich met zijn Introduzione all’oscuro (inleiding op de duisternis) vooral geïnteresseerd in de hedendaagse muzikale mogelijkheden van het clair obscur.

Salvatore Sciarrino over Introduzione all’oscuro : ” Meestal gaat een ‘inleiding’ aan een tekst vooraf en kondigt die bepaalde elementen aan. Een inleiding kan ook de aard van de tekst suggereren of tegenspreken. Bij Introduzione all’oscuro (inleiding op het duister) betekent ‘inleiding’ niets anders dan ‘wachten’.
Het is een moment in onze muzikale logica, de manier waarop we de overgang van de ene naar de andere gedachte maken, waarop we de brug slaan tussen die gedachten. Beeld je een reeks momenten van spanning en rust in. Vervolgens worden die weggelaten, zonder nochtans afbreuk te doen aan de opbouw en samenhang van het muzikale discours. Het resultaat is een vorm van permanente en eindeloze angst.
In Introduzione all’oscuro is de imitatie onmiskenbaar. Of liever, het teruggrijpen naar sommige ‘levensgeluiden’ uit het binnenste van de mens. Een soort van objectivering of stille dramaturgie van het hart en de ademhaling. De muziek wil de begrippen afwezigheid en aanwezigheid omdraaien door hen in iets ‘spectraals’ te veranderen. Wat we observeren, horen we niet. Er rest enkel een blinde en sombere beweging in de versnelling en de vertraging van ritmische stuwingen. Een beangstigende sfeer waarvoor de ‘externe’ psychologische motivatie zich afschermt.
Het zijn vage herinneringen aan aftelrijmpjes of flarden, gered uit de werkelijkheid. Ze vertonen zich niet alleen met de magische onverschilligheid van de gewoonte maar als een verhelderende verschijning.” (*)

Wim Henderickx (1962), in 2009 componist in residentie bij het HERMESensemble, refereert in zijn benadering van licht en duisternis aan niet-westerse tradities. Disappearing in Light (Belgische creatie) bestaat uit drie hoofddelen: Darkness, Meditation en Light en twee interludes. De interludes zijn zelf geconstrueerde mantra’s; de eerste interlude is eerder ritmisch, de tweede eerder melodieus. Het werk werd oorspronkelijk gecomponeerd voor uitvoering in de locaties van Axel Vervoordt in het Kanaal te Wijnegem. De ruimtelijke opstelling van de musici is zeer belangrijk. Ook de belichting speelt een sleutelrol : deel 1 speelt zich af in het donker met enkel de musici belicht, deel 2 in het half-donker en deel 3 helemaal belicht. De compositie is gebaseerd op de tantrische modus, van waaruit reeksen geconstrueerd worden die de basis vormen voor het melodische en harmonische materiaal van het werk. Op ritmisch vlak koos Henderickx voor een dualiteit tussen exacte tijdsaanduiding en een vrijere benadering.

De composities van Henderickx zijn sterk beïnvloed door de traditionele Indische muziek. Karin Defleyt, fluitiste van HERMESensemble, bestudeert al jaren de Zuid-Indische traditie (karnatische fluit), en zoekt aansluiting bij Henderickx’ idioom met een uitvoering van de devotionele ‘kriti’ Sita Pathi van Tyagaraja. Het is een werk in acht tellen (‘adi tala’) en de gebruikte raga heet ‘kamboji ragam’.

Programma :

  • Salvatore Sciarrino, Introduzione all’oscuro
  • Wim Henderickx, Disappearing in Light

Tijd en plaats van het gebeuren :

HERMESensemble : Schaduwklanken
Zondag 1 februari 2009 om 15.00 u

AMUZ
Kammenstraat 81
2000 Antwerpen

Meer info : www.amuz.be en www.hermesensemble.be

Extra :
Salvatore Sciarrino op brahms.ircam.fr en www.arsmusica.be (*)
Wim Henderickx : www.wimhenderickx.com en www.matrix-new-music.be

Audio :
Sciarrino in De Nacht: Nieuwe muziek, Concertzender, 17 april 2007

Video :
Salvatore Sciarrino op www.youtube.com

Elders op Oorgetuige :
Disappearing in Light : HERMESensemble creëert vijfde deel van Wim Henderickx’ Tantric Cycle, 24/06/2008
De schaduwklanken van Salvatore Sciarrino, 15/02/2008