Canvas klassiek: Wim Henderickx, een Oosterling verdwaald in het Westen

Wim Henderickx CANVAS maakte een portret van componist Wim Henderickx (composer in residence van HERMESensemble). Deze documentaire wordt nu zondag uitgezonden in Canvas Klassiek.

Wim Henderickx (1962) schreef een groot en gevarieerd oeuvre met kamermuziek, orkestwerk en muziektheater. De Koningin Elisabethwedstrijd, deFilharmonie en deSingel gaven hem compositie-opdrachten en hij is huiscomponist van Muziektheater Transparant. Hij doceert aan de conservatoria van Antwerpen en Amsterdam. Andere culturen leren kennen, vindt hij essentieel.

Hij werkt graag samen met Afrikaanse muzikanten, zoals in het project ‘Confrontations‘, maar kijkt daarnaast vooral naar het Oosten. Je zou hem kunnen omschrijven als een hedendaagse mysticus. Het Oosten beïnvloedt zijn werk, maar zijn muziek blijft westers. Hij schreef o.m. een Ragacyclus en een Tantrische cyclus, waarin Indische toonladders en boeddhistische meditatieve patronen een inspiratiebron vormen.

Componeren
Componeren is een roeping. Het slorpt elk vrij moment, elke avond en elke vakantie op. Het is moeilijk te combineren met een job als docent en met het huiselijke leven. Rijk wordt je er niet van. En toch is het een noodzaak voor Wim Henderickx. Een manier van communiceren met een publiek. De volgende kalenderjaren zijn al volgeboekt met nieuwe opdrachten. De druk is groot.
Vastpinnen op een genre wil hij zich niet. Solowerk, muziektheater, orkestwerk en pure elektronica: hij doet het allemaal. Maar het orkest blijft toch zijn grootste liefde. Als tiener experimenteerde Wim Henderickx wat in bandjes en schreef hij een musical, die hij met vrienden repeteerde in zijn garage. Toen hij op een vinylplaat voor de eerste keer het orkest hoorde tekeer gaan in Stravinsky’s Le Sacre du printemps, kreeg hij een schok. Dat was wat hij zelf wilde kunnen. Na zijn conservatoriumstudies werd hij paukenist van het Nieuw Belgisch Kamerorkest. ‘Mijn beste orkestratiecursus ooit’, zegt hij. Orkestreren kan hij. Dat blijkt uit zijn laatste groot orkestwerk ‘Tejas‘, gecreëerd door deFilharmonie. Dirigent Jaap van Zweden wil het graag met zijn Nederlands orkest uitvoeren.Ook het lesgeven zou hij niet willen missen. Hij doceert muziekanalyse en compositie aan het conservatorium van Antwerpen, waar hij zelf z’n opleiding kreeg. Hij is hoofdvakleraar compositie aan het conservatorium van Amsterdam. In de cursus analyse wijst hij studenten de weg in partituren van de grote meesters. Want alles vertrekt vanuit de traditie. Hij vindt het een plicht zijn ervaring door te geven aan jonge componisten, van wie hij ook zoveel terugkrijgt.

Sommige stukken, zoals zijn muziektheaterwerk Void/Sunyata wil hij zelf dirigeren. Omdat hij zo de muzikanten nog meer kan geven dan wat er in de partituur staat. Het dirigeren slaat aan bij musici en publiek. Misschien vult het ook de leemte van de concertoptredens, die hij als paukenist had. Want op de zolderkamer is geen publiek.

Een oosterling verdwaald in het Westen
Spiritualiteit houdt Wim Henderickx erg bezig, in allerlei vormen. Overigens vind je in alle grote kunst wel een moment van transcendentie of een spiritueel element. En veel kunstenaars keken en kijken naar het Oosten, van Messiaen over Cage tot Harvey. De inspiratie uit het Oosten is voor hem zeker geen esoterische bevlieging, maar een zijnswijze. Niet dat de christelijke religie hem geen waarden biedt. Maar Wim Henderickx zoekt. Dat merk je ook aan de hopen boeken in zijn werkkamer. Hij bestudeerde Indische kunst bij Indoloog Jan Van Alphen. In 2004 maakte hij een reis naar Indië en Tibet. Dat was voor hem een soort ‘thuiskomen’, alsof dat zijn echte plek is. Zo verbonden voelt hij er zich mee, dat hij er haast niet durft opnieuw naar toe te gaan.

Ook muzikaal is het Oosten geen exotisch vernislaagje. Enerzijds leveren boeddhistische gebedspatronen (mandala’s) en Indische toonladders structurele bouwstenen voor zijn muziek. Anderzijds is er het meditatieve element, dat ook voor uitvoerders van Wims muziek een wezenlijk element in een gezamenlijke zoektocht vormt. De cyclus van de drie Raga’s, zijn eerste strijkkwartet en de Tantric cycle, een verzameling van zeven composities met verschillende genres en bezettingen, zijn oosters geïnspireerd. Als contrapunt maakte hij ook totaal andere stukken: Confrontations, een stuk waarin Belgische en Afrikaanse percussionisten elk vanuit hun traditie samen musiceren. Saeta, een gitaarstuk geïnspireerd op het lijdensverhaal van Christus. En Canzone, het opdrachtwerk voor de Koningin Elisabethwedstrijd voor Zang van 2007 op tekst van Petrarca.

Het grootste kenmerk van de muziek van Wim Henderickx is de stevige structuur van de partituur. Die vormt a.h.w. het geraamte van de compositie. Een aspect dat je als argeloze luisteraar niet altijd merkt, maar dat essentieel is voor een kunstwerk. Anders houdt het geen stand. Vooral in zijn muziektheater verlegt hij grenzen. Zijn compositie Void/Sunyata heeft niets meer van een traditionele opera. Er is geen echt verhaal. De zangers zingen geen verstaanbare taal, maar hun klanken worden gebruikt als een soort instrument. Niet alleen het tijdsverloop, eigen aan elk muziekstuk, speelt een rol, maar ook de plaatsing van de muzikanten in de ruimte. Want zowel de partituur als het decor en de plaatsing van de musici gaan terug op dezelfde geometrische figuur. Wiskunde is niet veraf bij het componeren.

Om dit portret te realiseren, volgde regisseur Jan Blondeel Wim Henderickx bij repetities en uitvoeringen van zijn werk, in de drukte van een zomercursus voor jongeren, en in het isolement van zijn studeerkamer op zolder, want dat is zijn eigenlijke biotoop. Daar zie je hoe het extraverte plaats maakt voor verstilling, hoe achter de joviale en goedlachse man een introspectieve, zoekende kunstenaar schuilt. De cameraploeg was er bij de repetities en de uitvoering van Tejas, Confrontations, Only darkness and shadows en Disappearing in Light.
Het Spiegelkwartet speelde speciaal voor dit portret fragmenten uit Om onder het kunstwerk At the Edge of the World, de prachtige karmijnrode koepel van Anish Kapoor in Het Kanaal van Axel Vervoordt. Disappearing in Light, onlangs nog uitgevoerd door het Hermesensemble op de Biënnale van Venetië, schreef Wim Henderickx speciaal voor deze kunstliefhebber. Gitariste Raphaella Smits speelde in het Kanaal een fragment uit Saeta.

Met getuigenissen van:
Jerry Aerts, Guy Coolen, Leo De Neve, Koen Kessels, Bea Steylaerts, Jan Van Alphen, Wilfried Van den Brande, Jaap Van Zweden

Canvas Klassiek : Wim Henderickx – zondag 22 november 2009 van 12.00 u tot 12.55
Meer info : www.canvas.be

Bron : Tekst Canvas

Extra :
Wim Henderickx : www.wimhenderickx.com en www.matrix-new-music.be

Elders op Oorgetuige :
Schaduwklanken : Salvatore Sciarrino en Wim Henderickx, 28/01/2009
Confrontations : een uitdagende muzikale ontmoeting tussen twee culturen, 18/05/2009
Void : een voorstelling over de breekbaarheid en de relativiteit van identiteit en bewustzijn, 9/05/2009
Wim Henderickx en deFilharmonie verkennen het universum, 24/03/2009
Disappearing in Light : HERMESensemble creëert vijfde deel van Wim Henderickx’ Tantric Cycle, 24/06/2008