Strijkers van het NOB brengen Oost-Europees programma met een Belgisch tintje

Dirk Brossé Concertmeester van het NOB Alexeï Moshkov brengt nog eens drie collega’s-violisten uit het orkest samen. Dit onconventionele strijkkwartet presenteert tijdens de Middagen van het NOB bij BOZAR MUSIC een Oost-Europees programma met een Belgische strik er rond. Voor de vrouwelijke toets zorgt de Poolse componiste Grazyna Bacewicz. Dirk Brossé (foto) componeerde voor deze bezetting ook nog een nieuw werk dat op 8 november gecreëerd wordt.

Programma :

  • Jindrich Feld, Serenada per 4 housle
  • Witold Lutoslawski, 4 Melodie slaskie
  • Tibor Varga, Etude-caprice nr. 1 voor 4 violen
  • Grazyna Bacewicz, Quartetto per 4 violoni
  • Dirk Brossé, Wereldpremière

Tijd en plaats van het gebeuren :

Middag van het NOB : Jindrich Feld, Lutoslawski, Tibor Varga, Grazyna Bacewicz, Dirk Brossé
Donderdag 8 november 2012 om 12.30 u
Bozar – Brussel

Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be

Extra :
Jindrich Feld : nl.wikipedia.org en youtube
Witold Lutoslawski op www.chesternovello.com, en.wikipedia.org en youtube
Witold Lutoslawski (1913 – 1994) : Poolse tussenpaus op www.musicalifeiten.nl
Tibor Varga : en.wikipedia.org en youtube
Grazyna Bacewicz : nl.wikipedia.org en youtube
Dirk Brossé : www.dirkbrosse.be, www.matrix-new-music.be en youtube

November Music 2012 : hypnotiserende minimal music, 20ste-eeuwse klassiekers, muziektheater, impro, elektronica en een flinke portie jazz

November Music Van woensdag 7 tot en met zondag 11 november vindt in ’s Hertogenbosch (Nederland) de 20ste editie van November Music plaats. Gedurende 5 dagen presenteert het festival de muziek van nu, waarbij ook heel wat genreoverstijgende producties aan bod komen. Als belangrijkste Nederlandse festival voor de ‘muziek van nu’, laat November Music zien hoe gevarieerd en veelomvattend de hedendaagse muziek is. Van minimal music en muziektheater tot genre-overstijgende muziekproducties en combinaties van jazz met wereldmuziek, tijdens November Music zie je het niet-alledaagse muziekaanbod. Er is dus voor ieder wat wils : van filmische jazz tot dwarse elektronica, van abstracte improvisatie tot 20ste-eeuwse klassiekers, van stuiterende volksmuziek tot atmosferische soundscapes.

Makers in Residence
Robin de Raaff
Festivalcomponist tijdens November Music 2012 is Robin de Raaff, eerder dit jaar nog in het nieuws met zijn spraakmakende opera over Marilyn Monroe die in première ging op het Holland Festival. Asko|Schönberg, Osiris Trio, Fie Schouten en f.c. Jongbloed brengen zijn kamermuziek. Robin de Raaff wordt geroemd om zijn grote virtuositeit, expressiviteit en helderheid. Tevens verschijnt over hem in de serie componistenportretten het boekje ‘Stealing back from time’ geschreven door Peter van Amstel.

Horst Rickels – Verkenner van geluid en ruimte
De historische vertrekken van Het Kruithuis in Den Bosch komen een week lang tot klinken. Geluidskunstenaar Horst Rickels vult de ruimtes met zijn klanken en schitterende installaties in de overzichtstentoonstelling ‘Verkenner van geluid en ruimte’. Daarnaast geeft Rickels de installatieconcerten ‘De Leslies’ en ‘Mercurius Wagen’. Voorafgaand aan het festival is er op zondagmiddag 4 november de opening van de tentoonstelling waarbij ook het boek ‘Horst Rickels, verkenner van geluid en ruimte’ wordt gepresenteerd en de documentaire ‘Four Elements’ van Jiska Rickels wordt vertoond. Horst maakte daarvoor de muziek.Strijbos & Van Rijswijk
Het makersduo Strijbos & Van Rijswijk krijgt tijdens November Music de Prins Bernhard Cultuurprijs uitgereikt. Tijdens het festival gaat hun elektro-akoestische werk ‘Cross Avenue’ in première, is de installatie ‘Dadoc‘ te zien en is er de geluidswandeling ‘Walk With Me – The Walk of Earthly Delights’ waarbij de wereld van Jheronimus Bosch tot klinken komt.

Hypnotiserende minimal music
De tweede festivaldag (do 8 nov.) staat zelfs geheel in het teken van de repetitieve en hypnotiserende klanken van componisten als Steve Reich, Frederic Rzewski, Anthony Fiumara en Michael Gordon.

Asko|Schönberg/Slagwerk Den Haag – Music for 18 Musicians
Steve Reich brak met zijn ‘Music for 18 Musicians’ definitief door als componist. Het opzwepende en dromerige werk van Reich betekende een ware revolutie in de gecomponeerde muziek. Dit spectaculaire magnum opus van de minimal music wordt uitgevoerd door Asko|Schönberg, Slagwerk Den Haag en Wishful Singing.

Lunapark ft. Ralph van Raat ‘Hard Cuts’
Pianist Ralph van Raat en ensemble Lunapark voeren het speciaal voor hen gecomponeerde ‘Hard Cuts’ van alleskunner Frederic Rzewski uit. Lunapark staat bekend om de verfrissende wijze waarop ze hedendaagse muziek, minimal music én dance aan de man brengt. Met verder nog werk van Anthony Fiumara, Arnold Marinissen en Piet-Jan van Rossum.

Michael Gordon / Rushes Ensemble ‘Rushes’
Michael Gordon, bekend van de New Yorkse muziekformatie Bang On a Can, componeerde een betoverend minimal-werk voor zeven fagotten, waarmee hij een ongekende klankschoonheid heeft gecreëerd.

ETHEL
Avontuurlijk tot op het bot. ETHEL heeft lak aan genres en speelt klassieke muziek met een pop-attitude. Tijdens November Music 2012 staan Steve Reich, Phil Kline en JacobTV op het repertoire.
Verder geeft Ralph van Raat op zaterdagmiddag 10 november een concert met het meditatieve ‘Kringen’ van componist Bart Spaan. Die zelfde dag brengt Rascher Saxophone Quartet het speciaal voor hen door Philip Glass geschreven minimal-stuk ‘Concerto for saxophone quartet’.

Een flinke portie jazz
Met diverse opvallende gelegenheidsformaties heeft November Music ook deze editie weer een aantal spannende concerten op het snijvlak van jazz, impro, elektronica en wereldmuziek. Na de succesvolle, uitverkochte editie van vorig jaar is er wederom een ‘ECM Artists in Concert’.

Vijay Iyer behoort tot de snelst rijzende sterren aan de Internationale jazztop. Hij werd in het gerenommeerde magazine Downbeat verkozen tot ‘beste pianist’ en zijn trioplaat ‘Accelerando’ won de titel ‘beste jazzalbum’. Tijdens November Music 2012 speelt Iyer met zijn trio en gaat hij op eigen verzoek een eenmalige podiumontmoeting aan met de pianogrootmeester van de impro Misha Mengelberg.

Een andere bijzondere ontmoeting op de vrijdagavond is die tussen het Belgische jazzcollectief Octurn en 6 Tibetaanse monniken uit het Gyuto klooster. Meditatieve zangkunsten gaan een ongehoord verbond aan met eigenzinnige jazz.

Het Nederlandse bigtet Tetzepi werkt onder de noemer ‘SEEDS’ met diverse internationale solisten. Tijdens November Music 2012 voegt de Franse topklarinettist Louis Sclavis zich bij het collectief. Sclavis geldt al jaren als een van de kopstukken van de Europese jazz & impro-scene.

‘Muziek op het scherpst van de snede’, schreef de Volkskrant vorig jaar over de avond die November Music presenteerde rondom het platenlabel ECM Records dat zich vaak kenmerkt door filmische jazz en betoverende klanklandschappen. Dit jaar opnieuw enkele bijzondere samenwerkingen in de Grote Zaal van de Verkadefabriek: Wolfert Brederode International Quartet ft. Mark Feldman (o.a. John Zorns’ Bar Kokhba) / Harmen Fraanje & Enrico Rava / Jan Bang ft. Arve Henriksen & Stian Westerhus.

KunstmuziekRoute
Ook dit jaar is er op de zondagmiddag (11 november) weer een KunstmuziekRoute met muzikale ontdekkingen op niet-alledaagse concertlocaties zoals oude kerkjes, kleine theaterzaaltjes en musea. Zo’n 25 korte concerten, installaties
en voorstellingen zoals een tot leven komende graphic novel muzikaal ondersteund door een gamelan-ensemble, gedichten van Gerrit Achterberg op muziek en een speciaal kinderprogramma. De KunstmuziekRoute is de ideale gelegenheid om de binnenstad van Den Bosch te verkennen. Een kaartje geeft toegang tot alle concerten op die middag. Er zijn routes ter suggestie (bijv. jazzroute, performance route etc.), maar als bezoeker stel je uiteindelijk zelf je eigen programma samen.

Een greep uit het programma van de KunstmuziekRoute : de KunstmuziekRoute gaat met een flinke knal van start! In het Atrium van Avans Hogeschool eren dertig slagwerkers de 100ste geboortedag van John Cage met duo-premières van o.a. Louis Andriessen en Martijn Padding. In De Toonzaal staan alle concerten in het teken van de wonderbaarlijke componist/pianist Frederic Rzewski. Nieuw Amsterdams Peil & Hans Dagelet brengen twee van zijn theatrale werken, terwijl pianisten Bobby Mitchell en Rzewski himself solocomposities uitvoeren.
Ook de jongste muziekliefhebbers komen aan bod tijdens de KunstmuziekRoute. De overweldigende violiste Iva Bittová treedt op met een kinderkoor. Daarnaast zijn er workshops waar kinderen zelf leren om geluiden te sampelen en te bewerken. Componist Klaas ten Holt heeft de gedichtencyclus van Gerrit Achterberg op muziek gezet. Henk Hofstede (van The Nits) maakte er een fraaie animatie bij. De Columbiaan Edmar Castaneda is een jazzsensatie op harp. Hij ontmoet de Brabantse altsaxofonist Joris Postumus. Meer jazz tijdens de KunstmuziekRoute van de fijne Italiaanse trompettist Enrico Rava en een solo-optreden van gitarist Stian Westerhus (o.a. Nils Petter Molvaer Band).

Belgen op November Music 2012
Arne Deforce / Richard Barrett – za 10/11 in de Hervormde Kerk
Mysterieuze klanken omsingelen de luisteraar. Een kathedraal van geluid die de oren kietelt en de hersens laat kraken. De Belgische cellist Arne Deforce en de Engelse componist/elektronicaspecialist Richard Barrett gaan een hemels verbond met elkaar aan. In de ruimtelijke omgeving van de Hervormde Kerk hebben ze hun ideale concertlocatie gevonden. Op het programma staat ‘life-form’ voor solocello en elektronica, dat Barrett speciaal ontwikkelde voor Arne Deforce.

De cellist bevindt zich in het midden van de ruimte, omringd door het publiek en een uitgebreide speakerinstallatie. De cellist is live in staat de elektronische klanken via computergestuurde software te manipuleren. Op deze wijze wordt de solocellist een dirigent van zijn eigen ‘virtuele orkest’. Van intieme kamermuzikale klanken tot orkestrale uitbarstingen, Barrett en Deforce ontketenen een onvergetelijk compositorisch experiment waarbij het muzikale werk als een levensvorm langzaam tot ontplooiing komt.

De Engelsman Richard Barrett schrijft ingenieuze, gedetailleerde partituren die het uiterste vergen van zijn uitvoerders. Hij wordt tot de school van de ‘New Complexity’ gerekend waar een van zijn leermeesters, Brian Ferneyhough, een van de inspirators van is. Daarnaast is Barrett zeer thuis in de live improvisatie en musiceerde hij met Evan Parker en in het duo Furt met Paul Obermayer.

Cellist Arne Deforce is een specialist in het uitvoeren van de meest complexe en grensverleggende partituren, en werkte al samen met Alvin Curran, Phill Niblock, Helmut Lachenmann en Wolfgang Rihm. In 2011 bracht hij een cd op de markt met de complete cellowerken van Iannis Xenakis.
www.arnedeforce.be en richardbarrettmusic.com

Deze productie is ook te zien tijdens de Surround!-Happening in het Concertgebouw Brugge op zo 11/11 om 15.00 u

Jeroen D’hoe, Intro in situ – za 10/11 om 15.30 u en om 19.00 u in het Artuarium (voormalig JB Ziekenhuis)
Vanuit de Tien Geboden naar een Mis voor Ongelovigen lijkt een scherpe tegenstelling. Maar wordt niet elk mens ooit geconfronteerd met de vraag hoe hij zich verhoudt tot het religieuze? Voor vele kunstenaars vormen de mens en zijn geloofsvraagstuk dan ook een belangrijke inspiratiebron. Gebaseerd op het boek De Tien Geboden; handleiding voor de 21ste eeuw van de Spaanse filosoof Fernando Savater (1947), is deze Mis voor Ongelovigen van Jeroen D’hoe een abstracte compositie, waarin volksmuziek en gecomponeerde muziek zich vervlechten en verleiden tot dans en zang.

Samen met zes muzikanten en één performer wordt de bezoeker deelgenoot van de Mis voor ongelovigen. Een vreugdevolle gebeurtenis vol droevige klanken. Een beeldende en auditieve ervaring van collectiviteit in eenzaamheid. Over de door God verlaten mens of de mens die God heeft verlaten. Het verzamelpunt voor Mis voor Ongelovigen is het mortuarium van het JB Ziekenhuis. Daarna bestaat het concert uit een wandeling door verschillende ruimtes van het ziekenhuis, waaronder de prachtige kapel.
www.jeroendhoe.org

Wim Henderickx / HERMESensemble : Disapearing in Light – za 10/11 om 20.45 u in de Verkadefabriek
Een oeuvre dat doortrokken is van Oosterse klankschoonheid en eeuwenoude wijsheden. De Vlaamse componist Wim Henderickx is langzamerhand aan het uitgroeien tot een van de meest gespeelde en prominente componisten van België. Zijn voorlopige magnum opus is de grote compositiereeks Tantric Cycle waarbij de componist zich heeft laten inspireren door de Oosterse filosofie. Tijdens November Music klinkt daaruit het vijfde deel, de trilogie Disappearing in Light (2007/2008), voor mezzosopraan, altfluit, altviool en percussie. Een groot werk dat Henderickx in nauwe samenwerking met het Antwerpse HERMESensemble heeft ontwikkeld. Disappearing in Light bestaat uit drie hoofddelen: Darkness, Meditation en Light, waarbij de componist zich baseert op een zelf uitgedokterde microtonale toonladder, de Tantric mode. Hendericks heeft zo een geheel eigen melodische en harmonische klanktaal ontworpen waarin stilte en geconcentreerd luisteren een hoofdrol voor zich opeisen.

Tussen de drie hoofddelen van Disappearing in Light bevinden zich twee interludes, bestaande uit zelf geconstrueerde mantra’s. De eerste interlude is sterk en ritmisch, de tweede zacht en melodieus. Henderickx heeft zijn compositie opgevat als een theatraal klankrituee
l, waarbij de ruimtelijke opstelling van de musici van essentieel belang is. De belichting is eveneens uitzonderlijk: de musici maken gaandeweg de uitvoering een klanktocht naar het licht.

Naast Disappearing in Light klinkt de Nederlandse première van Henderickx’ Atlantic Wall (2012), voor mezzosopraan en ensemble, live-elektronica door Jorrit Tamminga en live video van de gerenommeerde Amerikaanse videokunstenaar Kurt Ralske. De componist ziet het stuk als een ‘negatieve, verplichte meditatie, op het ritme en de kleuren van de oceaan’.
hermesensemble.be en www.wimhenderickx.com

Tijd en plaats van het gebeuren :

November Music 2012
Van woensdag 7 tot en met zondag 11 november 2012
Op verschillende locaties in ’s Hertogenbosch (Nederland)

Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.novembermusic.net

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012
Laatste dagen World Music Days in Antwerpen met E-XXI, ChampdAction, Spectra, John Eckhardt, Hermes Ensemble en Aquarius, 1/11/2012
Disappearing in Light : HERMESensemble creëert vijfde deel van Wim Henderickx’ Tantric Cycle, 24/06/2008

In memoriam Elliott Carter (11/12/1908 – 5/11/2012)

Elliott Carter Op 5 november overleed de Amerikaanse avant-gardecomponist Elliott Carter. De man is 103 geworden. Carter componeerde muziek die hij zelf omschreef als “‘muziek die erom vraagt om geconcentreerd beluisterd te worden”. Carter wekte zelfs op latere leeftijd nog ontzag door zijn productiviteit. Hij bleef, ook toen hij in december 2008 zijn 100ste verjaardag vierde, nieuwe opdrachten aannemen.

Zijn eerste Pulitzerprijs won Carter in1960 voor zijn Second String Quartet. Dertien jaar later volgde zijn tweede Pulitzerprijs voor Third String Quartet. Toen in 1985 voor het eerst de National Medals of Arts werden toegekend was Carter een van de tien mensen die op deze wijze werden geëerd. Zijn gebrek aan populariteit bij het grote publiek kon hem niet deren. “Ik denk niet dat het iets betekent om populair te zijn”, zei hij. “Als je ziet hoe publieke smaak en publieke opinie constant op allerhande manieren worden gemanipuleerd, lijkt het mij dat populariteit een futiele zaak is.”

Elliott Carter was 103 en dus stonden zijn activiteiten op een iets lager pitje dan pakweg 40 jaar geleden, maar hij was nog altijd productief. En ook in zijn recentere composities slaagde hij er nog steeds in om te doen wat hij al zestig jaar deed: toonaangevende en vernieuwende bijdragen afleveren aan de hedendaagse muziek. Carter was misschien wel een van de belangrijkste vernieuwers van de twintigste-eeuwse muziek in de Verenigde Staten. Neo-klassiek in de jaren 40, compromisloos in de jaren 50, ongenadig voor het minimalisme van de jaren 60 en 70, en in elk geval veeleisend voor de uitvoerders van zijn werk. Zo catalogeert The New York Times zijn composities voor strijkkwartetten onder “de moeilijkste muziek die ooit is gemaakt”.

Elliott Carter, die zijn hele leven in New York heeft gewoond, staat voor bijna een eeuw muziekgeschiedenis. Hij wordt in de hele wereld beschouwd als een van de belangrijkste nog levende componisten, stevig verankerd in de Europese traditie. Voor hem is de botsing tussen de Europese traditie en de Amerikaanse vernieuwing geen obstakel, maar een bron van inspiratie. De creatieve periode van zijn leven overspant meer dan tachtig jaar. Het respect dat hem wordt betuigt in de hele wereld heeft niet alleen betrekking op zijn werk, maar ook op zijn enorm toegewijde houding tegenover de muziekcultuur. In december 2008 werd Elliott Carter 100 jaar. Ondanks zijn gevorderde leeftijd componeert deze meester van de moderne muziek nog altijd.

Elliott Carter mag dan zijn uitgegroeid tot het boegbeeld van de Amerikaanse nieuwe muziek – de man die zowat eigenhandig de brug heeft geslagen tussen de vernieuwingen van de generatie van Charles Ives, Henry Cowell en Ruth Crawford Seeger en vandaag – hij begon zijn carrière aanvankelijk in een meer conservatieve richting. Na zijn studies aan Harvard bij Walter Piston, trok Carter zoals zoveel Amerikaanse componisten naar Parijs om er te studeren bij Nadia Boulanger, die haar studenten vooral een groot respect voor de klassieke harmonie bijbracht en een neoklassieke stijl in het verlengde van het werk van Igor Stravinsky propageerde.

Carter ruilde zijn neoklassieke periode echter al gauw voor een heel andere toonspraak die op harmonisch en melodisch vlak de verworvenheden van de Tweede Weense School (Schönberg, Berg, Webern) op de voorgrond plaatste, maar waarin bij uitstek twee volgende elementen op de voorgrond komen : de tendens om muziek veelgelaagd te maken en de zijn uiterst nauwkeurige manipulatie van ritme, metrum en tempo. Het bekendst is zijn techniek van ‘metrische modulatie’, waarbij binnen dezelfde compositie verscheidene tempi worden gehanteerd die allemaal in een bepaalde proportionele relatie tot elkaar staan. In zijn recentste werken bouwt Carter duidelijk voort op de taal en verworvenheden van zijn stijl, maar past hij die op een minder strikte wijze toe en laat zo meer ruimte voor een soort van spontane vindingrijkheid, vaak gecombineerd met een mild maar spitsvondig gevoel voor humor.

Extra :
Elliott Carter, Composer Who Decisively Snapped Tradition, Dies at 103, Allan Kozinn in The New York Times, 5/11/2012
Elliott Carter : www.schirmer.com, www.boosey.com, www.carter100.com, en.wikipedia.org en youtube
Eliott Carter : conservatieve erudiet, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Composer Elliott Carter is much admired but not easy to love, Karl Gehrke op Minnesota Public Radio, 8/03/2006
American Composers: Elliott Carter. He Put Motion Into His Movements, Tim Page in The Washington Post, 9/08/1998
Carter the Empiricist, David Harvey op www.davethehat.com, 1997
Carter en de polyfonie (pdf), Leo Samama op www.bloomline.net ,1993

Verbluffende klankinstallaties tijdens Surround! in Brugge

The Forty Part Motet Het concept van het festival SURROUND! vindt zijn weerga in heel wat klankinstallaties. Het Concertgebouw neemt dan ook de gelegenheid te baat om je een aantal interessante klankinstallaties voor te schotelen.

Janet Cardif – The Forty Part Motet
De Canadese geluidskunstenares Janet Cardiff creëert wandelingen, cinematografische werken en installaties waar het publiek aan de hand van geluid wordt meegenomen in een door haar ontworpen kunstbeleving. Haar installatie The Forty Part Motet maakt het onzichtbare zichtbaar. Een cirkel van veertig luidsprekers nodigt uit om de sculpturale kern te betreden van Thomas Tallis‘ sublieme motet ‘Spem in alium’ en het persoonlijk te ervaren. 40 individueel opgenomen jongens- en mannenstemmen klinken op en top surround onder de balken van het Sint-Janshospitaal. De mix van stemmen wisselt voortdurend wanneer u door de installatie stapt: echo’s, klanken die afwisselen van links naar rechts, van voren naar achteren en het overweldigende gevoel wanneer het volledige koor tegelijk inzet.

Te bezoeken van wo 7/11/2012 t.e.m. zo 27/01/2013, van 9.30 u tot 17.00 u – Sint-Janshospitaal Brugge
Gratis met een concertticket binnen SURROUND!
Gesloten op maandag

Groupe Recherche MusicaleAcousmonium
In samenwerking met Sint-Lucas Beeldende Kunst Gent nodigt Concertgebouw Brugge het Acousmonium van Groupe Recherche Musicale (GRM) uit. Met het Acousmonium, een orkest van luidsprekers, is het mogelijk om klank als object te plaatsen en te integreren in een ruimte. De speciaal voor deze pioniersinstallatie gecomponeerde muziek staat naast ruimtelijke composities van nationale en internationale klankkunstenaars.

Te horen tijdens de SURROUND!-happening op zo 11/11/2012 om 11.00 u

Rudi Knoops – DIORAMATIZED #02
Bij deze audiovisuele installatie krijgt de toeschouwer vier antifonaria voorgeschoteld. Cappella Pratensis onder leiding van Stratton Bull en Psallentes & Psallentes♀ onder leiding van Hendrik Vanden Abeele voerden de muziek uit.

Te bezoeken van wo 07/11/2012 t.e.m. zo 11/11/2012
Gratis toegang voor de voorstellingen en tijdens de pauze – Atrium Concertgebouw Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012

Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!

Surround! Van 7 tot en met 11 november wordt het Concertgebouw Brugge volledig opgeslorpt door geluid. In drie concerten, drie installaties en een happening komt de luisteraar in het midden van de klank terecht, in de kern van de zaak. Surround-ervaringen worden niet enkel elektronisch maar ook akoestisch bereikt, in een programma dat zich uitstrekt van renaissancemuziek tot nieuwgeschreven composities.SURROUND! biedt het publiek volstrekt unieke belevenissen, op de lip van de klankproductie, in het zog van de trilling, kortom in de muziek. Wie er eens geweest is, wil er nooit meer weg.

Op 7 november opent The Forty Part Motet op de dertiende-eeuwse zolder van het Sint-Janshospitaal, een klankinstallatie van Janet Cardiff die eerder onder meer Tate Modern (Londen) en het MoMa (New York) aandeed. Veertig individueel opgenomen jongens- en mannenstemmen klinken onder de balken van het Sint-Janshospitaal in de compositie Spem in alium van Thomas Tallis.

Nog op 7 november brengt het ensemble Musica Universalis het programma Et ecce terrae motus, een ‘slow listening’ project waarbij de beroemde ‘aardbevingsmis’ van Antoine Brumel centraal staat. Geprojecteerde beelden en gesproken teksten roepen andere verwoestende momenten in herinnering waarop het leven plots zijn vanzelfsprekendheid verloor. De twaalf stemmen bewegen zich tussen het publiek en stellen zo de concertervaring in vraag. Een Belgische première.

Op 8 november mag de bezoeker tussen het orkest Brussels Philharmonic plaatsnemen voor een zinderende muzikale ervaring. Het orkestwerk Nomos Gamma van architect-componist Iannis Xenakis vraagt om een specifieke orkestopstelling waarbij het publiek tussen de musici terechtkomt en zo zelf de muzikale architectuur van het werk fysiek kan waarnemen. Ook de krachtige muziek van Wagner wordt in dezelfde omstandigheden gebracht: een zowel ontroerende als overweldigende ervaring!

Op 10 november brengt het spannendste ensemble uit Berlijn, Kaleidoskop, het programma Hardcore3: barokke en hedendaagse composities worden in een theatraal opzet gebracht, met lichtontwerp en diverse opstellingen. De luisteraar wordt uitgenodigd om voortdurend van richting te veranderen en ervaart momenten van intense nabijheid en verwijdering.

Op 11 november is er de afsluitende SURROUND!-happening, een vol dagprogramma met bezwerende minimal music en tintelende elektronica. Componisten Richard Barrett, Esther Venrooy en Pauwel De Buck kregen speciaal voor deze happening een compositie-opdracht. Arne Deforce, Slagwerk Den Haag, Rushes (9 fagotten!) en Bl!ndman komen naast installaties te staan, zoals het beroemde Acousmonium uit Parijs, een pioniersinstallatie uit de elektronica.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Surround !
Van woensdag 7 t.e.m. zondag 11 november 2012
Concertgebouw – Brugge

’t Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Review : Transit 2012

Transit Zoals van oudsher vond tijdens het laatste weekeind van oktober in Leuven het festival voor nieuwe muziek Transit plaats. Het was evenwel een ietwat andere editie. Van 25 oktober tot en met 4 november vinden ook de ISCM World Music Days plaats in België. En Transit is een van de deelnemende partners. Dat betekende dat de programmatie niet helemaal autonoom gebeurde, maar in samenspraak met ISCM. Dat vraagt om wat toelichting.

ISCM staat voor International Society for Contemporary Music en is opgericht in 1923. Dit is, zoals de naam al aangeeft, een internationale organisatie ter bevordering van Hedendaagse Muziek. Buiten Vlaanderen en Wallonië, die ons land in aparte secties vertegenwoordigen , heeft ISCM nog 49 leden uit alle uithoeken van de wereld. Jaarlijks organiseert een van de vertegenwoordigde landen een editie van de World Music Days. In tegenstelling tot wat de naam zou kunnen doen vermoeden gaat het hier niet om wereldmuziek maar over hedendaagse kunstmuziek. De deelnemende landen selecteren autonoom en volgens hun eigen systeem de composities en componisten waarvan ze willen dat zij hun land vertegenwoordigen. Uit dit aanbod wordt dan door het deelnemende land een selectie gemaakt. Door het zeer internationale karakter van dit festival worden er ook zeer uiteenlopende schoonheidsvoorkeuren aanwezig gesteld. In die zin zou je kunnen gewagen dat World Music Days een soort wereldtentoonstelling is. Het betekent ook dat wat je hoort soms in aanvaring komt met je normale verwijzingskader. Ook de deelnemende organisaties en uitvoerders die dit alles een podium geven moeten hierdoor ongetwijfeld hun verwijzingskader af en toe flink wat oprekken. Ook tijdens Transit was dit mijns inziens het geval. Ik ben er zeker van dat een aantal werken bij een geregelde editie niet zouden zijn geprogrammeerd. Wat niet noodzakelijk iets zegt over de kwaliteit. Maar toch.

Op donderdag werden de World Music Days geopend. Het Transit festival gaf de aftrap de dag nadien met het Antwerpse ensemble ChampdAction. Geopend werd er met Horizontals (2010) van de Estse Tatjana Kozlova (°1977). Dit was een zich langzaam ontwikkelend stuk, met een erg eenvoudige structuur, dat zich kronkelde rond een aantal klankblokken en -clusters. Er was amper of geen melodische ontwikkeling, niettegenstaande de titel, en al evenmin een harmonische, getuige de titel, maar wel een aanhoudende verschuiving van klankkleuren. Het was best een elegant stuk, maar het kon mij niet bekoren. Van een heel andere orde was het stuk van de jonge Japanner Hikari Kiyama (°1983).  Zijn Kabuki (2009) verwijst nadrukkelijk naar de populaire muziek, meer bepaald naar bepaalde aspecten uit de DJ scène en de Japanse Noise Scène. Uit die DJ scène ontleende hij het gebruik van breaks, wat hier betekent dat alle song elementen zoals pads, basslijnen e.d. plots wegvallen, uitgezonderd de percussie. Door het aanhouden herhalen van deze breaks werd de percussie nadrukkelijk het structurerend element. Een en ander was nogal noisy, en niet meteen wat je van Japanse hedendaagse kunstmuziek verwacht (cfr. Hosokawe, Takemitsu e.d.), maar door de consequente benadering van het klankmateriaal kwam de boodschap duidelijk over, en die boodschap beviel me wel. Dit kan in het geheel niet gezegd worden van het stuk dat hier op volgde. Niet dat het de Roemeense Mihaela Vosganian aan goede bedoelingen ontbrak. Naar eigen zeggen wou ze met Il Giocco Degli Innocenti (2012, creatie) op subtiele wijze een bijzondere geestelijke ervaring weergeven, met name een verkenningstocht doorheen het kindergeheugen. Wat ik me daar moet bij voorstellen weet ik nog altijd niet, maar ondertussen weet ik wel wat ik me daar niet moet bij voorstellen. Bij momenten was het best wel lieflijk, maar hoe dan ook was het kitschgehalte te hoog om ervan te kunnen genieten. Van kitsch is er bij Fingerfertigkeit (2012, creatie) van Serge Verstockt (°1957) naar goede gewoonte geen sprake, al leunde hij er bij momenten wel dicht tegenaan. Doorgaans vertrekt Verstockt vanuit een duidelijk afgebakend paradigma, waarbij de gebruikte elementen op samenhangende wijze in een specifiek stelsel worden uitgewerkt. Ook hier vertrok hij vanuit een specifiek paradigma. Het uitgangspunt was de virtuositeit van de uitvoeder, meer bepaald de jarenlange oefeningen en inspanningen die ze zich moeten getroosten om een hoog niveau te bereiken. Dit houdt een eindeloos herhalen van toonladderreeksen, etudes e.d. in. Verstockt ontwaarde ook een tegenspraak tussen bijvoorbeeld de 19de eeuws praktijk en de laat-twintigste eeuwse en eenentwintigste eeuwse praktijk. In de negentiende eeuw waren de ensembles gestandaardiseerd, de opleiding was in heel Europa dezelfde, net als de notatie. Vandaag formuleert zowat elke componist zijn eigen codes, notatiesystemen en speelwijzen. Bovendien krijgen ensembles van hedendaagse muziek geen jaren om zich een oeuvre eigen te maken, maar moeten ze de geboden muziek in luttele dagen verwerken. Het is deze tegenspraak die Verstockt wou uitwerken. Het muzikale materiaal bestaat enkel uit wat verstock haalde uit de etudes die de uitvoerders aanbrachten. Naar mijn gevoel heeft Verstockt zich een beetje aan zijn eigen uitgangspunt vertilt, precies omdat het klankmateriaal van elders kwam. Het stuk had in die zin beter Fremdkörper geheten. Qua klankbeeld, geluidsniveau en intensiteit waren Kabuki en Fingerfertigkeit met elkaar verwant, alleen was het stuk van Verstockt gevarieerder en complexer van structuur, en hierdoor boeiender. Maar hij heeft wel al werken gemaakt die me meer bij mijn nekvel grepen.

De zaterdagochtend begon traditiegetrouw met een concert dat binnen het educatief project van Transit past. Elk jaar wordt aan een componist gevraagd om een stuk te schrijven voor muzikanten uit de conservatoria uit de streek, en die ook bij de voorbereiding en uitvoering te begeleiden. Dit jaar kreeg Guy De Bièvre die taak toegewezen. De Bièvre houdt zich reeds jaren op in het grensgebied tussen improvisatie en genoteerde muziek. Zijn werken zijn veelal open van vorm, wat de uitvoerder veel keuzevrijheid laat. Omdat het hier gaat om een werk dat voornamelijk voor studenten is bedoeld, geeft De Bièvre in principe de vrijheid om vanuit de partituur zelf het uitvoeringsniveau te bepalen. Dat is althans de uitleg die hij zelf geeft. In de praktijk kon je helemaal geen onderscheid maken in het opleidingsniveau van de uitvoerders, hoewel dat er misschien wel was. Het is een zeer statische uitvoering geworden, met erg summier muzikaal materiaal, zeer spaarzaam uitgestrooid in wat hoofdzakelijk stilte is. Het deed me bij wijlen een beetje denken aan de esthetiek van de componisten van de Wandelweiser Gruppe. Als je je kunt laten wiegen door de zachte glooiingen van de bewegingen kan dat erg mooi zijn, in het andere geval wordt je in slaap gewiegd.

Nadien was er een soloconcert van de pianist Ian Pace. Hij is een regelmatige gast op dit festival. Niet toevallig, want zijn enthousiasme en inzet is groot. Hierdoor zijn zijn concerten vaak een waar genot, op voorwaarde dat het programma goed is, natuurlijk. En daar mangelde het hier wat aan. Het concert begon met 2 ½ Miniatures (2006) van de Canadese Heather Hindman. Het stuk bestaat uit twee afgescheiden delen, en een derde deel dat, in weerwil van de titel, niet halfafgewerkt is, maar de muzikale elementen uit de twee vorige delen samenbrengt. Het werk is helemaal opgebouwd rond het resoneren van de snaren in de piano. Soms geeft dat hele subtiele momenten op, maar de toegepaste benaderingen zijn beperkt en heb je snel door, waardoor een en ander toch wel wat begint te vervelen.  Bovendien laat ze de pianist een aantal vinge
rzettingen uitvoeren zonder dat hij de toetsen mag aanslaan. Wat daar de bedoeling van was weet ik niet, maar het zag er nogal onnozel uit. Bij TransparenT (2010) van de Letse Santa Buss (°1981) was er, buiten het traditionele pianospel, één element dat ze gedurende het ganse stuk aan de speelwijze toevoegde, namelijk het gebruik van een stemvork op de snaren van de piano. Je merkt dat ze zoekt naar een geschakeerd kleurenpalet, en allicht zal die zoektocht vanuit een Letse achtergrond best wel avontuurlijk zijn (hoewel ik dat niet weet), voor een westerse luisteraar is het gebruik van de inside piano wel erg beperkt en hierdoor het bekomen resultaat nogal flauw. Ook bij Rejection (2009) van de Oekraïner  Maxym Kolomiiets (°1981) was het overduidelijk dat zij vanuit een ander verwijzingskader vertrekken dan wij. Zelf zegt hij dat alle componenten van de muzikale constructie, zoals textuur, dynamiek en ritme, er in hun dichtste en meest geconcentreerde vorm op gericht zijn de pijnbarrière van de luisteraar te doorbreken. Het zijn best wel doetjes, die Oekraïners, want de pijngrens van de westerse luisteraar ligt ongetwijfeld hoger. Bovendien waren de technieken om ons te pijnigen nogal aan de oudmodische kant. Maar al met al, de structuur was wel duidelijk. Vervolgens kregen we Schönes Klavierstück (2006) van de Duitser Harald Münz (°1965) te horen. Hoewel de titel ironisch bedoelt was, maakte het de ironie niet geheel waar: het was best wel een mooi pianostukje. Er was amper of geen melodische ontwikkeling, slechts korte, sterk wisselende akkoorden, maar toch was er binnen het korte tijdsbestek een mooie ontwikkeling. De kracht was ongetwijfeld ook gelegen in de bondigheid. ‘In der Beschränkung zeigt sich der Meister’ zou men kunnen zeggen, maar dat is overdreven, want zo goed was het nu ook weer niet. Een stuk dat me best wel intrigeerde, maar waarvan ik de kwaliteit eigenlijk niet kan inschatten, was Concordia Discors. Etudes IV, V, VI (2007) van de Noor  Herman Vogt. Het maakte alvast zijn ondertitel waar. De drie stukken zijn onderling sterk verschillend van karakter, maar ze hebben wel gemeen dat de lineaire bewegingen sterk ontwikkeld zijn, in het eerste deel zelf laag over laag gestapeld. Dit bracht met zich mee dat het stuk best wel virtuoos was. Het was aangenaam om naar te luisteren, bij momenten zelfs amusant, al betwijfel ik dat dat laatste de bedoeling was. Het concert werd besloten met  de creatie van ‘Graffiti on a royal ground’ van de Vlaming André Laporte (°1931). Hoewel het niet helemaal een creatie was. Benevens de piano is er ook een klankband te horen die Laporte in 1977 maakte als achtergrondmuziek bij een televisiefilm over de Koninklijk Serres in Laken. Die klankband was op zich al interessant, en veel experimenteler dan veel van de elektro-akoestische muziek die er nog op dit festival te horen. Dat men vandaag dergelijke muziek nog zou gebruiken als achtergrondmuziek voor een reportage is ondenkbaar, laat staan dat de publieke televisie er de opdracht voor zouden geven. Althans dat was vroeger beter. Het stuk was zo opgevat dat er een preludium en een postludium was zonder klankband. Voor het overige werd de klankband integraal afgespeeld en weerklonk simultaan de pianostukjes, stuk voor stuk miniatuurtjes. Hiertoe heeft Laporte een vijfentwintigtal stukjes geschreven waaruit de pianist naar believen kan kiezen, in functie van de speelduur van de klankband. In de brochure spreekt Laporte over een confrontatie tussen onderbroken en doorlopende tijd. Maar eigenlijk is er van een confrontatie geen sprake, want dat veronderstelt dat ze tegenover elkaar gesteld worden, wat dan weer een ontmoeting impliceert. Die ontmoeting was er hier niet. De twee vonden gewoon tegelijkertijd plaats, maar daarom is er nog geen verband. Zoals er geen verband is tussen twee radio’s die in de zelfde ruimte muziek weergeven van een andere zender. Dit gezegd zijnde waren de twee afzonderlijke werken best wel interessant. Wat ik ook merkwaardig vond was dat, niettegenstaande het feit dat er een klein deel van een groter geheel werd gekozen, de stukken toch een onderling verband leken te hebben. En dat was niet omdat ze allemaal op elkaar geleken. Al met al vond ik het maar een middelmatig concert, waardoor de virtuositeit van Pace ook wat ondergesneeuwd raakte.

In de namiddag konden we luisteren naar een soloconcert van de cellist Arne Deforce. De aangekondigde creatie van ‘Stand’ van de Vlaming Tim Vets ging niet door. In de plaats voerde Deforce een wat ouder werk van James Dillon (°1950) uit. Eos for cello solo (2000) is een aantrekkelijk stuk dat Deforce duidelijk in de vingers zit. Compositorisch ligt het in de lijn van wat je van Dillon kan verwachten, zij het dat het vrij eenvoudig is, maar in de benadering van de cello zelf is hij verbazend traditioneel. Eigenlijk wel prettig, een cello die normaal bespeeld wordt. What!? For cello solo (2011) van de Israëliet Vladimir Scolnic (1947) beleefde hier zijn creatie. Het is te zeggen, deze versie voor cello. Het stuk werd immers voor altviool bedacht. Het is een zeer rustig en stil stuk dat korte melodische stukjes meandert om met het derde deel te komen tot een heftige climax. Een en ander deed me bij wijlen denken aan Toshio Hosokawa, hoewel het duidelijk de zeggingskracht van die laatste ontbeerde. ‘Riflissi di luna for cello and live electronics’ (2009) van de Italiaan Daniele Vnturi (1971) ontbeerde niet iets, maar had iets te veel, met name de live electronics. Veel hadden die immers niet om het lijf. Buiten wat delay en hier en daar wat distortion was het niet en dat begon na een tijdje flink op de zenuwen te werken. Het ondergroef de cellopartij in plaats van het te ondersteunen. Ook de Duitser Wieland Hoban (°1978) reed zichzelf vast in staring (Mis-Logue for cello and fixed media (2012, creatie). En ook bij hem was het het gevolg van het gekozen uitgangspunt. Er is enerzijds een vooraf opgenomen geluidsfragment waarop teksten, gedichten van de componist zelf worden voorgedragen. Deze teksten hebben een eigenaardigheidje, want ze verspringen van het Duits naar het Engels en weer om. Dit zijn blijkbaar de twee talen waarmee Hoban is opgegroeid. Bovendien verspringt de weergave eens naar het links, dan weer naar het rechtse kanaal, zonder dat je de zin daarvan kan achterhalen. Net zomin als de betekenis van de zinnen in hun geheel, maar dat blijkt de bedoeling. Wat wel duidelijk is, is dat de klinkende afstand tussen de tekst en de cellopartij stelselmatig vergroot. Hierin ligt allicht de betekenis van Mis-Logue, namelijk een mislukte dialoog. Het concert kwam tot een hoogtepunt met Foris for cello and live electronics (2012) van de Fransman Raphaël Cendo. Het stuk is luid, noisy en wat het klankbeeld betreft behoorlijk bruut, maar bijzonder virtuoos. Het is zo’n stuk waar andere cellisten hun vingers op breken, maar waar Deforce met zichtbaar plezier zijn forse schouders onder zet. Hij mag dan niet zijn vingers gebroken hebben, tijdens de repetities wel zijn strijkstok, zo hevig gaat het er bij momenten aan toe. Maar benevens al dat geweld blijft de compositie op zich gewoon sterk. In het gebruik van electronics voeren nogal wat componisten zichzelf de mist in, maar Cendo slaagt erin om van beide partijen een coherent geheel te maken. Het is zelfs duidelijk dat het ene niet zonder het andere kan. Dat heeft te maken met het muzikale materiaal zelf, maar ook door de uitvoerder bij alle aspecten van de uitvoering te betrekken. Deforce coördineert en bestuurd de electronische geluiden via pedalen. Dat is op zich niet nieuw, maar Cendo heeft op een uitgekiende wijze de beide speelwijzen op elkaar afgesteld. Voor mij was dit een van de hoogtepunten van het festival. Het zou me niets verbazen mocht Deforce dit opnemen in zijn repertoire. Bovendien etaleerde Deforce in dit concert nog maar eens wat voor een formidabele cellist hij is.

Het afsluitend concert was groots opgevat. Afwisselend werd een stuk gespeeld in Leuven dan weer Den Bosch waarbij het publiek op de ene plaats het concert kon volgen van de andere plaats via internet. Veel hokus pokus was daar niet aan, want het gebeurde simpelweg via een videochatvenster van Google+. Het laatste stuk, van Peter Swinnen, was moeilijker te realiseren, want hij beoogde een simultaan concert in Leuven en Den Bosch. Een en ander moet door sommigen toch spectaculair geleken hebben want de VRT nam het op en stuurde zelfs Fred Brouwers als gastheer. Het was aandoenlijk hoe Brouwers het wereldwijde aspect van internet bleef benadrukken. De koe en de trein, weet u wel. De avond werd in Leuven geopend met vroeg werk van de Vlaming Bart Vanhecke (°1964), namelijk Tout près de l’eau for mezzo soprano and alto flute (1995). Dit werk is volledig dodecafonisch gecomponeerd. Enige hardnekkigheid kan je Vanhecke dus wel toedichten, want je kan bezwaarlijk zeggen dat deze componeerwijze nog erg in zwang is, ook in 1995 niet. Maar hij toont aan dat ze wel nog relevant is. Het is een mooi stuk en het werd ook met veel inleving gebracht door mezzo Els Mondelaers en en Chrissy Dimitriou. Misschien ontbrak het hier en daar wat aan kracht, maar je kwetsbaarheid tonen voegt ook wel wat toe aan de muziek. Het stuk was helemaal opgebouwd op de spanning tussen wreedheid en tederheid. Hierna sprongen we naar De Toonzaal in Den Bosch voor Damping Words for recorder and live electronics van de Nederlandse Rus Fred Momotenko. Jorge Isaac bespeelde zo’n gigantische, balkvormige contrabasfluit zoals de fluitenbouwer Paetzold ooit eens ontwikkeld. Altijd plezierig om zien en het heeft zo’n mooie orgelachtige klank. Nu is het altijd verdacht als je aandacht vooral naar het instrument gaat. De speelwijzen die vandaag de dag voor dit instrument gebruikt worden werden hier ook gebruikt, vooral blazen en in het instrument praten en wauwelen. De electronics versterkten soms het orgelachtige effect, soms vervormde ze de klank tot iets xylofoonachtigs. Zoals later op de avond bij nog een paar stukken was het  niet altijd duidelijk of wat je hoorde nu storing was dan wel gewilde ruis. Het werd er niet beter op met Disparitions for viola and live electronics (2007) van de Fin Max Savikangas. Net als bij Cendo had de uitvoerder via pedalen controle over de live elctronics, alleen gaf dat geen meerwaarde. Het leek wel alsof de electronics bedoeld waren om de altvioolpartij wat te maskeren. Die partij was immers geweldig ouderwets, leek zo af en toe wat naar volksmuziek te verwijzen. En hier werd dan wat delay op gezet en soms wat distortion zodat de viool wat klonk als een elektrische gitaar. Tja. Dan volgde in Den Bosch een stuk waarvan ik niet begreep of het nu zoals voorzien van Roderik De Man (°1941) was of dat het door iets anders vervangen was. In elk geval was het zoals De Mans ‘Chordis Canam’ voor klavecimbel en electronics. Het was een virtuoos stuk, met hier en daar verwijzingen naar de klavecimbeltraditie. De twee instrument waren goed op mekaar ingesteld. Zoals de titel aangeeft kwam een en ander soms zangerig over. Op een bepaald moment had je zelf een verwijzing naar een zingende zaag. Bij momenten deed het me wat aan Continuum van Ligeti, maar deze muziek was belange niet zo dwingend en pakkend. Dan volgde een mooi, zelfs lieflijk werk van de Chinees-Oostenrijkse Hui Ye (°1981). W E I for soprano and live electronics (2010) was erg statisch met lange noten en kleine intervallen. Met de electronics waagde ze zich op een grensgebied. Soms leek het feed back, dan weer live electronics. Dat heb je natuurlijk als je met sinustonen werkt. Soms leken het echter meer tinitus-tonen. Hierna was het moment suprême aangebroken met de creatie van E.C. Draw. For Cornelius van de Vlaming Peter Swinnen. Swinnen vertrekt vanuit het gegeven van samen musiceren op verschillende plaatsen en dit met behulp van internet. Nu heb je bij het verzenden van data een vertraging, de zogeheten latentietijd. Je kent dat wel van op televisie waarbij de verslaggever seconden later begint te praten na de vraagstelling. Nu is Den Bosch New York niet, dus viel dat met dat tijdverschil nog wel mee. Hoewel die ene seconde natuurlijk het echte samenspelen nog steeds dwarsboomde. Om een en ander te overbruggen ontwierp Swinnen een systeem waarbij vertrokken wordt van een grafische partituur. De output die dit in Leuven meebracht was input voor de muzikanten van Den Bosch waardoor hun grafische partituur veranderde en vice versa. Deze grafische partituur werd op een groot scherm geprojecteerd. Ze bestond uit blauwe en rode vierkanten die in aantal en grote varieerden en ook wel eens in plaats van horizontaal diagonaal werden weergegeven. Hoe dan ook bleef het vrij rudimentair. Meer dan wat dynamische aanwijzingen leek het mij niet aan te geven. Swinnen verwees wel naar Cardew en zelf expliciet naar diens Treatise, maar die partituur is veel genuanceerder en gevarieerder van opzet. Ik had niet het gevoel dat het niveau van louter improvisatie vaak werd overstegen, waardoor het mij wat zinloos leek om zo een constructie op te bouwen om een seconde latentietijd te overbruggen. Mij leek het een beetje verloren moeite. Maar Peter Swinnen was tevreden, dus ben ik dat ook.

Peter-Paul De Temmerman
journalist actuele kunstmuziek
31 oktober 2012

Elders op Oorgetuige :
Transit Festival in het kader van de World Music Days, 25/10/2012

Eerbetoon aan John Cage met 9 concerten in Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam

John Cage Het leven en werk van John Cage, die dit jaar 100 zou zijn geworden, is zo rijk en inspirerend dat het soms duizelt: hij was componist, dichter, musicoloog, en hier zien we hem aan het werk als de paddenstoelenexpert die hij óók nog was… Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam eert hem de hele maand november in 9 concerten met hoogtepunten uit zijn oeuvre als componist.

Met negen concerten eert Muziekgebouw aan ’t IJ van donderdag 25 oktober t/m donderdag 29 november de Amerikaanse componist John Cage (1912-1992). Dit jaar zou hij honderd jaar zijn geworden. In de concerten zijn niet alleen hoogtepunten te horen waaronder de Sonatas and Interludes for prepared piano en Ryoanji, maar ook nieuwe composities door Cage geïnspireerd. Uitvoerenden zijn o.a. Nieuw Ensemble, Ives Ensemble, pianist Ralph van Raat en Slagwerk Den Haag.

Toeval en stilte spelen een grote rol in de muziek van Cage, die wordt gezien als een van de belangrijkste componisten uit de tweede helft van de twintigste eeuw. De negen concerten Cage 100  in het Muziekgebouw geven een goed beeld van zijn muzikale oeuvre, met uitvoeringen van meesterwerken uit de jaren veertig en vijftig én composities uit zijn laatste jaren.

Schroeven en stukjes rubber
Het Luxemburgse Ensemble Lucilin speelt donderdagavond 25 oktober Ryoanji (1984), een muziekstuk waarvoor Cage zich liet inspireren door de beroemde gelijknamige Japanse rotstuin. Pianist Ralph van Raat speelt op zaterdag 17 november integraal een van Cage’ bekendste werken, de Sonatas and Interludes (1946-1948) voor geprepareerde piano. Voorzichtig tussen de pianosnaren aangebrachte voorwerpen als schroeven en stukjes rubber zorgen voor een compleet nieuw geluid. Speciaal voor kinderen (6+) is Listen to the Silence te horen, een bijzondere muziekvoorstelling over Cage’ kijk op het leven. Listen to the Silence  – twee keer uitverkocht tijdens het Holland Festival 2012 – staat op zondagmiddag 4 november twee maal op het programma.

Composities in duo’s
Het werk van Cage is van grote invloed op het werk van andere kunstenaars, zoals dichters, schrijvers, theatermakers en componisten. Op donderdag 29 november staat in het verlengde daarvan Cage als inspiratiebron centraal in een concert van Slagwerk Den Haag. Een avond die draait om het werk Double Music (1941), dat John Cage maakte met Lou Harrison. Zeven componistenduo’s componeerden nu hun eigen ‘double music’. Onder hen Louis Andriessen & Martijn Padding en Michael Gordon & Julia Wolfe.

Meer info : www.muziekgebouw.nl

Elders op Oorgetuige :
Listen to the Silence : laatste voorstellingen in Antwerpen, 15/10/2012

Big Bang en Oorsmeer : muziekfeest voor avontuurlijke kinderoren

Big Bang ZONZO COMPAGNIE creëert en presenteert muziekprojecten voor een jong en avontuurlijk publiek. Het is de drijvende kracht achter BIG BANG, het Europees muziekfestival voor kinderen dat onder zijn oude naam OORSMEER in Gent aan zijn 17de jaargang toe is en ondertussen ook jaarlijkse edities kent in heel Europa. Dit jaar vindt BIG BANG plaats op 4 november 2012 in BOZAR in Brussel. Voor OORSMEER kan je een week later terecht in Gent, op 10 november 2012 in de Vlaamse Opera en de Handelsbeurs.  

Vorig jaar brak OORSMEER zijn publieksrecord in Gent en was ook BIG BANG in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten meer dan uitverkocht. Een reden te meer om ook dit jaar uit te pakken met een ambitieus programma en het unieke programmeringsconcept verder uit te puren. De muzikanten die verwacht worden komen uit alle windstreken. Traditiegetrouw biedt het festival ook een podium aan jonge muzikanten.
 
Hoogtepunten uit het programma zijn dit jaar onder meer het Tsjechische stemwonder Iva Bittová, die het podium zal delen met Brusselse kinderen, Stolik, een voorstelling waarmee het Poolse jazzgezelschap Karbido een wereldhit scoorde. Gentse stadscomponiste An Pierlé creëert speciaal voor het festival een feëeriek muziek- en circusspektakel met kinderen van de Gentse Circusplaneet. Wereldpianiste Maria Joao Pires vereert Big Bang in Brussel bovendien met een uniek miniconcert, enkel toegankelijk voor kinderen. Ook staat het geprezen Starend Meisje op het programma, een  beeldend concert waarin met muziek en filmbeelden verhalen worden verteld over ongewone droomachtige spookwezentjes waarvoor inspiratie werd gevonden in Tim Burtons gedichten
 
De affiche wordt verder aangevuld met Jérôme Porsperger, die vanop de daken van Bozar zijn onzichtbare orkest zal dirigeren, Velotronix, de nieuwe trashdrumfanfare van Met-X, en Sonitum Horarium, de intrigerende zand-, wind- en waterinstallatie van jonge knutselaar Hans Beckers. Het jonge publiek kan zich bovendien ook interactief uitleven op het Hoppeslot, het muzikale springkasteel waarop kinderen hun eigen composities kunnen springen, en bij Cactus Sonorus, het wonderlijke cactussenorkest van Portugese geluidsartiest Joao Ricardo.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Big Bang
Zondag 4 november 2012 van 13.00 u tot 18.30 u
Bozar Studio’s – Brussel

Ravensteinstraat
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be, www.bigbangfestival.eu en zonzocompagnie.be
——————————————-
Oorsmeer
Zaterdag 10 november 2011 van 13.00 u tot 18.30 u
Handelsbeurs & Vlaamse Opera Gent

Kouter 29 – Schouwburgstraat 3
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be, www.vlaamseopera.be, www.bigbangfestival.eu en zonzocompagnie.be

Laatste dagen World Music Days in Antwerpen met E-XXI, ChampdAction, Spectra, John Eckhardt, Hermes Ensemble en Aquarius

Wim Henderickx Voor de laatste dagen verhuizen de World Music Days naar deSingel in Antwerpen waar vooral zaterdag 3 november een drukke dag wordt. Het begint al om 17u met een concert van E-XXI. Een goed uur later verschijnt Champ d’Action opnieuw in het programma van de World Music Days, ditmaal met een programma dat de elektro-akoestische tour op gaat. Op het programma staan ondermeer ‘Black Rock Unfolding’ (voor cello en elektronica) van Luc  Brewaeys, ‘Parcours’ van Annelies Van Parys en ‘A la Recherche de Temps’ van Serge Verstockt: stuk voor stuk componisten van wie ook elders muziek te horen is tijdens het festival. Het ensemble Spectra zorgt voor uitvoeringen van ‘Das Haar’ van Goeyvaerts en ‘Avec Diamants Extrêmes’ van haar dirigent Filip Rathé. De avond wordt om 21.30 u besloten met enkele werken voor live elektronica.

Op de slotdag van het festival speelt het Hermes Ensemble ondermeer de creatie van ‘Atlantic Wall’ van Wim Henderickx (foto) en de ‘Sringara Chaconne’ van Jonathan Harvey, een man die beschouwd mag worden als een van de belangrijkste en meest fascinerende componisten van de afgelopen decennia. Voor het echte slotconcert van de World Music Days zorgt deSingel voor een verrassing. Waar het programma hoofdzakelijk gevuld is met concerten van instrumentale ensembles, krijgt het vocale ensemble Aquarius de eer om de deur van het festival achter zich dicht te trekken met werken van Rolan Coryn en 8 buitenlandse componisten.

E-XXI olv. Filip Rathé – za 3/11 om 17.00 u – witte zaal
e-XXI is een sinds 2010 opgericht studentenensemble binnen de werking van WHAM (Werkgroep Hedendaagse en Actuele Muziek van het Koninklijk Conservatorium van de Artesis Hogeschool Antwerpen). Ze worden gecoacht door componisten als Wim Henderickx, Luc Van Hove en dirigenten als Koen Kessels en Filip Rathé.

Programma :

  • O Türkmen (TUR), Lines for an ensemble
  • K-Y Chan (HK), Tinkles in the Rain
  • J Morlock (CAN), Theft
  • Y Goshev (BUL), Diagonals
  • M Isaksson (SE), Sondes


ChampdAction Solo’s – za 3/11 om 18.15 u – podium rode zaal

In SOLO bundelt ChampdAction een aantal recente muziekwerken van belangrijke Vlaamse componisten voor een solo instrument en elektronica en /of video- scenografie . Alle werken werden technologisch ontwikkeld in ChampdAction/Studio. ‘Parcours’ is een geënsceneerd project voor solo blokfluit, elektronica en water. De compositie – Annelies Van Parys – en vormgeving – Anneleen De Causmaecker – ontstaan parallel waardoor interactie en kruisbestuiving mogelijk is. Blokfluitist  Jan Van Hoecke legt doorheen verschillende kostuumobjecten en langs verschillende aquaria een parcours af.
‘ A la recherche de temps’ (2005) van Serge Verstockt confronteert de toeschouwer, zowel auditief als visueel. Eigenlijk telkens opnieuw met hetzelfde werk, maar iedere keer als het ware gevangen in een andere tijdsdimensie. Solist van dienst is klarinettist Benjamin Dieltjens.
De oorsprong van het muzikale materiaal van ‘Black Rock Unfolding’ (2009) voor cello , ligt in één van Luc Brewaeys‘ single malt stukken : met name ‘Cardhu’ (2008) waar de titel ook naar verwijst. Afgezien van het feit dat ‘Black Rock Unfolding’ een ontzettend virtuoos stuk is dat het uiterste van de cellist vraagt – in dit geval Arne Deforce – drijft het werk bovenal op de complexe interactie van de live cello en de elektronica.
www.champdaction.be

Programma :

  • L Brewaeys (B), ‘Black Rock Unfolding’ voor cello en elektronica
  • A Van Parys / A De Causmaeker (B), ‘Parcours’ voor blokfluit, elektronica, scenografie
  • S Snowden (USA), ‘Ground Round’ voor trombone en elektronica
  • S Verstockt (B), ‘A la recherche de temps’ voor klarinet, elektronica en video


Spectra Ensemble olv. Filip Rathé – za 3/11 om 20.00 u – blauwe zaal

Voor ‘Walls of Light’ vond de Amerikaanse componist Eric Nathan (1983) zijn inspiratie in verschillende verschijningsvormen van licht en in de abstracte schilderijen van de Iers-Amerikaanse kunstenaar Sean Scully. De Argentijnse componist Demian Procupez (1975) poogt in ‘Ecos de luz’ sonore echo’s van schittering te vatten. Een schittering zoals ook diamanten uitstralen. SPECTRA vertolkt twee delen uit instrumentale cyclus ‘Avec diamants extrêmes’ van Filip Rathé (1966). Dit work in progress vertrekt van de openingsverzen van La Jeune Parque van Paul Valéry en is opgevat als een in memoriam voor Alvaro Guimarães, lange tijd een belangrijke inspirator voor het SPECTRA ensemble. Ook de ‘Estelas’ van de Chileen Farias (1983) vormen klinkende gedenktekens. In ‘Das Haar’ verwerkt Karel Goeyvaerts (1923-1993) een uiterst persoonlijke ervaring. De nachtelijke geluiden van de electronische apparatuur tijdens een opname op intensieve zorgen, zijn eigen hortende ademhaling, een gevoel van beklemming, gespannen stotende melodieën… die langzaam plaats maken voor welluidende akkoorden, het uitzicht op een bovenaards licht dat verlossing brengt van alle aardse conflicten.
www.spectraensemble.com

Programma :

  • E Nathan (USA), Walls of Light
  • D Luna (ARG), Ecos de Luz
  • M Farias (CL), Estelas
  • F Rathé (B), Avec diamants extrêmes (Belgische creatie)
  • K Goeyvaerts (B), Das Haar


John Eckhardt (contrabas, basgitaar & electronics) – za 3/11 om 21.30 u – muziekstudio

Selectie European Competition for Live Electronic Music Projects 2012
www.johneckhardt.de

Programma :

  • A Schubert (DE), Bifurcation Fury
  • I Ziblat Shay (ISR/NL), Creatie voor contrabas en live electronics
  • M Donnarumma (I/UK), Ominous for the Xth Sense
  • J Velickovic (RS/NL), Shadow sound
  • R Rusconi (IT/UK), Elegia voor contrabas en live electronics


Hermes Ensemble olv. Marco Angius, Wim Henderickx & Kurt Ralske – zo 4/11 om 18 u – theaterstudio
Naast boeiende composities voor groot ensemble van Jonathan Harvey, Xavier Dayer en Wong Chun-Wai brengt het Hermes Ensemble de wereldcreatie van Atlantic Wall, een nieuw werk voor mezzo, ensemble en electronics van Wim Henderickx, waarvoor de componist de handen in mekaar slaat met de Amerikaanse videokunstenaar Kurt Ralske.
hermesensemble.be

Programma :

  • W Henderickx (B), ‘Atlantic Wall’ voor ensemble, video & electronics (wereldcreatie)
  • X Dayer (CH), Le désert, c’est ce qui ne finit pas de finir / L’océan, c’est ce qui finit de ne pas finir
  • J Harvey (UK), Sringara Chaconne
  • W Chun Wai (CHI), Nhemamusasa


Aquarius olv. Marc Michael De Smet – zo 4/11 om 20.00 u – blauwe zaal

Eind september 2011 moesten alle inzendingen voor de ISCM-dagen 2012 binnen zijn. Aan Aquarius werd gevraagd daaruit een uur a cappella muziek te selecteren. Er waren 34 inzendingen, waarvan er meteen drie afvielen: twee voor mannenkoor en een met orgelbegeleiding. Daarna werd het heel spannend en opwindend: de kwaliteit was meer dan goed, de geografische spreiding enorm, de stilistische verscheidenheid naar verwachting erg groot en de lengte van de stukken zeer verschillend. Aquarius vonden het leuker om zoveel mogelijk componisten aan bod te laten komen, waarbij ze dus van een aantal componisten slechts een deel uit een cyclus selecteerden. Bovendien hebben ze in hun keuze een evenwicht gezocht tussen modernistische stukken en meer traditionele ( lees: postmoderne) werken.
www.gc-aquarius.be

Programma :

  • C-W Tao (TW), Tsang Tse
  • C Halka (USA), Dipuku Rauda
  • E Hughes (UK), ‘Homeward Bound’ uit ‘A burred flame’
  • G Balint (ROE), Din Demult
  • E Malachevsky (ARG), Do not pass by like a dream
  • F Cattin (CH), Comédie 2
  • E Mendoza (VEN), Susurro II
  • A Ritchie (NZ), This sea we cross over
  • R Coryn (BE), A Game of Fives


ISCM World Music Days in Antwerpen
Zaterdag 3 en zondag 4 november 2012
deSingel – Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.worldmusicdays2012.be

Elders op Oorgetuige :
World Music Days : wereldexpo voor hedendaagse muziek en grootste nieuwe muziekfestival ter wereld, 24/10/1012

RED LOUNGE concept #1 : vernieuwend clubconcept combineert klassieke muziek en andere kunstvormen

RED LOUNGE concept #1 In ‘RED LOUNGE concept #1’ worden een DJ/producer, dansers, een prikkelend lichtontwerp en een strakke maar comfortabele setting toegevoegd aan de live-uitvoering klassieke muziek. RED Lounge is een vernieuwend clubconcept met een sterke combinatie van klassieke muziek en andere kunstvormen. Om de beleving te maximaliseren zoekt RED Lounge naar een combinatie van meerdere zintuiglijke prikkels die elkaar versterken of net in contrast staan met elkaar.

Met RED LOUNGE wordt een belangrijke innovatieve beweging in gang gezet vanuit de klassieke muziekwereld. Inspelend op en spelend met imago lukt het al in Londen, Berlijn, Amsterdam en Rotterdam om jongeren te overtuigen en tegelijkertijd jonge topartiesten te ondersteunen in hun presentatie en promotie. Hoogstaande klassieke muziek uitgevoerd door jonge toptalenten, gecombineerd met andere kunstvormen.

RED LOUNGE is een initiatief van de creatieve ondernemers Wouter Aerts en David Van Looveren. Beide zijn opgeleid aan de Conservatoria van Antwerpen en Tilburg (NL) en hebben een actieve carrière als professionele musici. Centraal in het artistieke concept van RED LOUNGE staat het begrip ‘beleving’.
Om de beleving van het publiek te maximaliseren zoekt RED LOUNGE naar een combinatie van meerdere zintuiglijke prikkels die elkaar versterken of net in contrast staan met elkaar. Het doelpubliek wil een totaalconcept aangeboden krijgen dat kwalitatief, vernieuwend, verrassend en prikkelend is. RED LOUNGE heeft de ambitie om hoogstaande klassieke muziek, uitgevoerd door jonge toptalenten, als basis te gebruiken voor haar concepten. De inhoud van de muziek en de persoonlijkheid van de uitvoerders bepalen de artistieke lijn van het totaalconcept en de keuze van de andere disciplines.

In ‘RED LOUNGE concept #1‘ worden een dj/producer, dansers, een prikkelend lichtontwerp en een strakke maar comfortabele setting toegevoegd aan de live-uitvoering van muziek van Olivier Messiaen voor twee piano’s. In de muziek van Messiaen worden twee essentiële elementen uitgelicht: tijd en religie.
Religie in de zin van iets dat de realiteit overstijgt (of ontvlucht), iets dat mensen verbindt, een gemeenschappelijke beleving die je het gevoel geeft tot een groter geheel te behoren. Het spirituele aspect van Messiaen’s muziek draagt in grote mate bij aan het transcendente, het gevoel van het overstijgen van de werkelijkheid, het loskomen van de aardse realiteit met als hoogtepunt de verlossing en een gemoedstoestand van totale rust. Een discotheek als concertlocatie heeft in dit opzicht een dubbele betekenis: een discotheek is een extreem contrast met religieuze gebouwen (in het geval van de christelijke Messiaen: de kerk), anderzijds is het de plaats waar veel jongeren vandaag de dag op zoek gaan naar een groepsgevoel en de realiteit ontvluchten.

Tijd is alomtegenwoordig in Messiaen’s muziek. Ofwel door een obsessieve ritmische structuur ofwel door de volledige afwezigheid van ritmiek. Messiaen probeert ons begrip van tijd en maat te doorbreken. Door kleine ritmische eenheden toe te voegen aan een maat creëert hij ruimte in de tijd, tot in het oneindige. Binnen het concept zijn ritmiek en tijd essentiële elementen waar uitgebreid mee gespeeld kan worden en die in hoge mate bepalend zijn voor de opbouw en climax van de beleving.

De ondes-martenot die Messiaen in veel van zijn composities gebruikt ligt aan de basis van de synthesizer en bij uitbreiding de hedendaagse elektronische muziek. dj/soundcollector Adriaan Severins zal met samples van de ondes-martenot een soundscape maken die een link legt tussen Messiaen’s muziek en minimalistische elektronische muziek. Deze soundscapes worden doorheen de voorstelling verweven met live uitgevoerde pianowerken.

Het is voor de hand liggend dat in een clubconcept gekozen wordt voor een combinatie met dans. Het aantal dansers is bepalend voor de perceptie van het publiek. Om het gevoel van een massa te ervaren zijn op zijn minst 5 dansers vereist. Bij een kleiner aantal zal elke dansers teveel als individu ervaren worden, terwijl net het groepsgevoel in deze voorstelling primeert op het individuele. De dansers zullen in hun choreografie de obsessieve ritmische patronen in Messiaen’s muziek als basis gebruiken. Hun aanwezigheid schept de mogelijkheid om de fysieke ruimte te vergroten en de comfortzone van het publiek te doorbreken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

RED LOUNGE concept #1
Zaterdag 3 november 2012 om 21.00 u
Club Petrol – Antwerpen

d’Herbouvillekaai 25
2020 Antwerpen Zuid
Gratis toegang

Meer info : www.petrolclub.be en www.rednote.be